Летото за многумина значи одмор, кафе на тераса, ручек покрај вода, вечера со друштво, музика и опуштена атмосфера. Но за келнерите летото често значи нешто сосема друго: повеќе гости, повеќе нервоза, повеќе брзање, повеќе барања и многу помалку трпение од другата страна на масата.
На прв поглед, келнерот носи кафе, вода, салата, ручек или сметка. Но во реалноста, тој носи многу повеќе од тоа. Носи туѓи расположенија, туѓи нервози, туѓи очекувања и туѓи разочарувања.
Некој влегува во кафуле веќе изнервиран од жештината. Некој дошол гладен и нема трпение да почека. Некој се налутил затоа што нема слободна маса во сенка. Некој мисли дека келнерот е виновен што кујната доцни. Некој се нервира затоа што пијалакот не е доволно ладен. Некој бара сметка веднаш, а пред две минути уште нарачувал.
И најчесто, целата таа нервоза завршува кај келнерот.
Летната сезона знае да биде тешка за угостителите. Терасите се полни, масите се менуваат брзо, гостите очекуваат услуга веднаш, а персоналот работи со часови на нозе, често на жештина, со насмевка што мора да остане на лице и кога денот одамна станал тежок.
Келнерот мора да биде брз, љубезен, точен, присебен и трпелив. Мора да слушне нарачка, да запомни измени, да однесе сметка, да врати кусур, да одговори на прашање, да се извини за нешто што можеби не зависи од него и да продолжи понатаму како ништо да не било.
А и тој е човек.
И тој чувствува жештина. И тој се уморува. И тој има лош ден. И тој има сметки, семејство, проблеми, главоболка, болки во нозете и нерви што не се бесконечни.
Но од него најчесто се очекува да биде љубезен и кога гостите не се. Да биде смирен и кога некој зборува грубо. Да се насмевне и кога некој го третира како да е невидлив. Да каже „веднаш“ и кога знае дека има уште десет маси што чекаат.
Во лето, келнерот не работи само со храна и пијалаци. Работи со луѓе. А луѓето, особено кога се уморни, гладни, жедни или нервозни, знаат да бидат тешки.
Некои гости мислат дека ако платиле кафе, купиле и право да бидат груби. Некои забораваат дека „молам“ и „благодарам“ не чинат ништо. Некои го викаат келнерот со рака, со свиркање, со нетрпелив поглед или со тон како да му прават услуга што седнале во локалот.
А всушност, основната култура се гледа токму таму — на маса, во ресторан, во кафуле, пред човек што ве услужува.
Келнерот не е виновен што местото е полно. Не е виновен што кујната е оптоварена. Не е виновен што надвор е 38 степени. Не е виновен што цените пораснале. Не е виновен што некој гостин дошол веќе нервозен од дома.
Но често токму тој ја прима првата реакција.
Ова не значи дека гостинот нема право на добра услуга. Напротив, ако плаќа, има право да добие коректна, чиста, навремена и пристојна услуга. Но и келнерот има право на нормален однос. Услугата не значи понижување. Бакшишот не значи дозвола за грубост. Сметката не значи дека човекот од другата страна престанал да биде човек.
Најчесто најдобрите гости не се оние што трошат најмногу, туку оние што знаат да се однесуваат. Гостин што ќе каже „добар ден“, ќе почека кога гледа дека е гужва, ќе праша нормално и ќе се заблагодари, понекогаш му го олеснува денот на келнерот повеќе од било кој бакшиш.
А бакшишот? И тој стана посебна тема. За едни е култура, за други притисок, за трети знак на благодарност. Но можеби пред бакшишот треба да дојде нешто поосновно: почит.
Затоа што келнерот во лето не носи само кафе. Носи и ладна вода на човек што се жали на жештина. Носи ручек на семејство со деца што нема трпение. Носи сметка на маса што брза. Носи извинување кога нешто доцни. Носи насмевка и кога нему не му е до насмевка.
И по цел ден слуша: „Каде е нарачката?“, „Зошто толку чекаме?“, „Донеси сметка“, „Нема ли место во сенка?“, „Ова не е доволно ладно“, „Веќе половина час чекаме“.
Понекогаш, можеби навистина има грешка. Понекогаш услугата навистина не е добра. Но понекогаш проблемот не е келнерот, туку нашето трпение.
Летото ги вади луѓето надвор, но ги вади и нервите на површина. Жештината, гужвите, високите цени, туристичката сезона, брзањето и очекувањата прават секоја маса да стане мала сцена. А келнерот е човекот што мора да ја држи сцената под контрола.
Затоа следниот пат кога ќе седнеме во кафуле или ресторан, вреди да се сетиме дека од другата страна не стои само некој што носи послужавник. Стои човек што можеби е на нозе од утро, што можеби нема седнато со часови, што можеби веќе бил навреден три пати тој ден, а сепак треба да ни пристапи нормално.
Не мора да бидеме совршени гости. Доволно е да бидеме луѓе.
Едно „молам“, едно „благодарам“, малку трпение и малку разбирање понекогаш значат повеќе отколку што мислиме.
Келнерот во лето не носи само кафе. Понекогаш носи цела нервоза на градот на еден послужавник. И најмалку што можеме да направиме е да не му ја додаваме и нашата без потреба.
