Кога граѓаните одат преку граница по храна, тоа повеќе не е само викенд-прошетка.
Тоа е економска порака.
Сè повеќе македонски семејства пресметуваат дали повеќе им се исплати да пазарат во соседните држави отколку дома. Лерин, Врање, Ниш, Солун, па и други блиски градови стануваат дестинации не само за прошетка, туку за полнење торби со храна, хигиена, детски производи, кафе, месо, млечни производи и артикли на акција.
Дома се штеди. Надвор се полнат торби.
И токму таа слика кажува многу за тоа како граѓаните ги чувствуваат цените во Македонија.
Кога едно семејство ќе пресмета гориво, пат, време и евентуално чекање на граница, а сепак ќе одлучи да пазари надвор, тоа значи дека разликата во цените или чувството дека добива повеќе за истите пари станале доволно силни за да го оправдаат патувањето.
Ова не е прашање на луксуз. Не станува збор само за брендирана гардероба, техника или прошетка. Сè почесто станува збор за основни производи: масло, брашно, шеќер, кафе, сирење, месо, сувомесно, тестенини, средства за чистење, козметика, хигиенски производи.
Кога луѓето одат преку граница по основно, тогаш тоа е знак дека домашниот пазар има проблем со довербата и цената.
Во македонските маркети граѓаните сè почесто купуваат со пресметка. Се гледа цена по килограм, се споредуваат пакувања, се бараат акции, се враќа производ од корпа, се купува помало количество. На каса, сметката често изгледа поголема од торбата.
Затоа шопингот преку граница не е само навика, туку реакција.
- Реакција на чувство дека дома сè е поскапо.
- Реакција на тоа што платата се троши побрзо.
- Реакција на недовербата дека домашните акции се навистина акции.
- Реакција на прашањето: „Зошто исти или слични производи таму изгледаат поисплатливо?“
Граѓанинот не е економски аналитичар, но многу добро знае да спореди сметка. Ако за истите пари надвор купи повеќе производи, тој ја носи одлуката со паричникот. Не му треба долга анализа. Доволно му е да види што носи дома.
А тоа што го носи дома е порака до домашните маркети.
Ако луѓето масовно купуваат преку граница, тоа не значи дека не сакаат да купуваат дома. Значи дека дома не добиле доволно добра причина да останат. Цената, квалитетот, акциите и довербата се клучни. Ако едно од тие четири не функционира, граѓанинот бара друга опција.
Особено е чувствително тоа што парите се одлеваат надвор од државата. Секој полн багажник од соседство е помал промет дома. Помалку пари во домашни маркети, помалку пари кај локални добавувачи, помалку домашна потрошувачка. Но тешко е да му се каже на граѓанинот „купувај дома“ ако тој чувствува дека дома плаќа повеќе.
Патриотизмот не може да биде замена за фер цена.
Потрошувачот ќе купи таму каде што мисли дека му е поисплатливо. Тоа е најдиректниот пазарен одговор. Ако домашните цени го туркаат кон граница, тогаш проблемот не е во него, туку во системот што му ја прави таа одлука логична.
Ова отвора и политичко-економско прашање: дали институциите доволно го следат пазарот, конкуренцијата, маржите, увозните цени и однесувањето на трговците? Дали домашниот купувач е заштитен од нереални поскапувања? Дали акциите се вистински или само маркетиншки трик? Дали домашните производители имаат фер услови, а потрошувачите фер цена?
Зашто кога граѓаните масовно одат преку граница, тоа е тивок референдум за домашниот пазар.
- Не се гласа со ливче.
- Се гласа со сметка.
- Се гласа со торба.
- Се гласа со багажник.
И резултатот не е пријатен.
Домашниот пазар ја губи битката кога граѓанинот чувствува дека мора да оди во друга држава за да купи поевтино. Ја губи битката кога маркетот дома станува место на нервоза, а маркетот надвор место на „ајде да наполниме повеќе“. Ја губи битката кога граѓанинот повеќе верува во странска акција отколку во домашна.
Секако, не секогаш шопингот преку граница значи вистинска заштеда. Патот чини. Горивото чини. Времето чини. Ако се купуваат непланирани работи, заштедата може лесно да исчезне. Но и покрај тоа, самото чувство дека надвор е поисплатливо веќе е доволно силен сигнал.
Затоа ова не треба да се гледа како обична потрошувачка навика. Треба да се гледа како предупредување.
Предупредување дека цените дома ја изгубиле мерката за многу семејства.
Предупредување дека довербата во домашните рафтови е разнишана.
Предупредување дека граѓаните се подготвени да бараат спас и надвор од државата.
Предупредување дека домашната економија губи пари затоа што домашниот купувач се чувствува притиснат.
На крајот, прашањето не е зошто Македонците купуваат во Лерин, Врање или други соседни градови.
Прашањето е зошто дома не им се исплати доволно.
Ако дома се штеди, а надвор се полнат торби, тогаш границата не е само географска линија.
Таа станува мерка за тоа колку граѓанинот верува во цените дома.
И додека домашниот пазар не даде подобар одговор, граѓаните ќе продолжат да го даваат својот — со полни торби од соседството.
ПОПУЛАРНО НА ИНТЕРНЕТ...
