Речиси секое домаќинство има своја теорија за бојлерот. Во едни домови се гаси веднаш по туширањето. Во други никогаш не се исклучува. Некој е убеден дека најмногу троши кога повторно ја загрева целата вода, друг смета дека ако остане вклучен цел ден „само ја одржува температурата“ и затоа речиси ништо не троши.

И двете објаснувања звучат логично. Но ниту едното не ја кажува целата приказна.

Кај класичниот електричен акумулациски бојлер постојат два различни вида потрошувачка. Првиот е очигледен: струјата потребна да се загрее студената вода што влегла во резервоарот откако сме ја потрошиле топлата. Вториот е помалку забележлив: енергијата што бојлерот ја троши за да ја надомести топлината што постепено се губи низ ѕидовите на резервоарот и цевките додека водата стои топла.

Токму вториот дел е причината зошто одговорот на прашањето „да го гасам или да го оставам вклучен?“ не е секогаш она што луѓето го очекуваат.

Бојлерот не троши постојано со полна сила

Една од најчестите заблуди е дека вклучен бојлер непрекинато го активира грејачот. Кај исправен бојлер тоа не се случува.

Кога водата ќе ја достигне зададената температура, термостатот го исклучува грејачот. Потоа бојлерот мирува. Кога водата постепено ќе се олади за неколку степени, термостатот повторно го вклучува грејачот и ја враќа температурата на зададеното ниво.

Оттука потекнува тврдењето дека „бојлерот само повремено догрева“.

Тоа е точно.

Но од него не следува дека одржувањето топла вода е бесплатно.

Секој пат кога грејачот повторно се вклучува без некој во меѓувреме да потрошил топла вода, тој всушност ја надоместува топлината што резервоарот ја изгубил кон околината.

Колку е бојлерот постар, колку е послаба неговата изолација и колку е поголема разликата меѓу температурата на водата и температурата во просторијата, толку тие загуби можат да бидат поголеми.

Што се случува ако го исклучите?

Ако бојлерот се исклучи од струја, водата во него постепено почнува да се лади. Нема грејач што ќе ја враќа изгубената топлина.

Кога повторно ќе го вклучите, потребна е енергија за водата повторно да ја достигне саканата температура.

Токму тука се раѓа популарната реченица: „Подобро да го оставиш вклучен, бидејќи повеќе троши кога повторно ја загрева целата вода“.

Но од физички аспект тоа не е сосема точно.

Енергијата со која подоцна се загрева водата во голема мера ја надоместува топлината што таа ја изгубила додека бојлерот бил исклучен. Ако во тој период бојлерот беше вклучен, термостатот периодично ќе ја надоместуваше истата таа загубена топлина.

Постои, сепак, уште една важна разлика.

Како што водата се лади, разликата меѓу нејзината температура и температурата на просторијата станува помала. Со помала температурна разлика се намалува и брзината со која се губи топлина.

Затоа, ако бојлерот нема да се користи подолг период, неговото исклучување може навистина да ја намали потрошувачката.

Тоа не е магична заштеда и не значи дека сметката ќе се преполови. Но идејата дека повторното загревање неизбежно троши повеќе отколку постојаното одржување не е правилна.

Ако го гасите еден час, разликата веројатно нема да биде драматична

Клучниот збор е – време.

Ако бојлерот го исклучите само на краток период, водата нема значително да се олади, а разликата во потрошувачката може да биде мала. Особено кај понов, добро изолиран резервоар, топлинските загуби за неколку часа можат да бидат релативно ограничени.

Сосема друга ситуација е ако топла вода не ви е потребна поголем дел од денот, цела ноќ или ако заминувате од дома на подолг период.

Колку подолго бојлерот непотребно ја одржува водата на висока температура, толку повеќе време постои за загуби што мора повторно да ги надоместува.

Затоа и нема едно правило што е најдобро за секое домаќинство.

Семејство од четири лица што користи топла вода во различни периоди од денот има сосема поинаков режим од човек што живее сам и се тушира еднаш дневно.

Најголемата заштеда можеби воопшто не е во копчето

Во расправата дали бојлерот треба да се гаси често се занемарува нешто многу поедноставно: најголемиот дел од енергијата за топла вода се троши затоа што водата навистина се користи.

Долго туширање, често пуштање многу топла вода, капење во када или непотребно оставање на топлата славина отворена може да има поголемо влијание врз потрошувачката отколку опсесивното вклучување и исклучување на бојлерот.

Секој литар топла вода што излегува од резервоарот се заменува со студена вода што подоцна мора повторно да се загрее.

Тука математиката е многу едноставна: колку помалку топла вода мора да се загрее, толку помалку енергија е потребна.

Затоа краткото туширање, исправната славина и избегнувањето непотребно трошење топла вода често се многу попрактични мерки од постојаното следење на прекинувачот.

Температурата е исто толку важна

Втората важна работа е температурата на која е поставен бојлерот.

Колку е водата потопла, толку е поголема температурната разлика во однос на просторијата и толку поголеми можат да бидат топлинските загуби. Од друга страна, температурата на водата не треба произволно да се спушта премногу ниско, особено кај системи во кои водата се складира подолго време.

Причината не е само удобноста.

Кај складирана топла вода мора да се земе предвид и хигиенската безбедност, вклучително и ризикот од развој на Legionella при несоодветни температури и долго задржување на млака вода. Затоа нема универзална температура што треба слепо да се применува на секој бојлер и секој систем.

Најбезбедно е да се следат упатствата на производителот и релевантните здравствени препораки, особено ако во домаќинството има повозрасни лица, мали деца или лица со зголемен здравствен ризик.

Со други зборови, температурата не треба да се намалува само заради неколку денари заштеда без да се размисли и за безбедноста.

Стариот бојлер може да троши и кога никој не ја пушта славината

Постои уште една работа што многу домаќинства ја забораваат – изолацијата на резервоарот.

Современите бојлери обично имаат подобра топлинска изолација од многу постари модели. Тоа значи дека водата подолго ја задржува температурата и грејачот поретко мора да се активира само за да ги надомести загубите.

Кај постар уред, особено ако изолацијата е деградирана или конструкцијата е помалку ефикасна, загубите во мирување можат да бидат поголеми.

И токму тука може да се случи парадокс: домаќинството секој ден внимателно го гаси светлото во празна соба, а истовремено со години користи стар бојлер кој постојано губи топлина.

Затоа кога се размислува за штедење, возраста и енергетската ефикасност на самиот уред понекогаш се поважни од навиката неколкупати дневно да се притиска прекинувачот.

А што е со тајмерот?

За домаќинство со релативно предвидлив распоред, тајмерот може да биде попрактично решение од рачно вклучување и исклучување.

Ако топла вода редовно се користи наутро и навечер, нема голема логика резервоарот автоматски да се одржува на висока температура и во период кога со часови никој не е дома.

Тајмерот може да го активира бојлерот доволно рано пред очекуваната употреба, а потоа да го остави исклучен во периодите кога топлата вода не е потребна.

Колкав ќе биде ефектот зависи од моделот, изолацијата, големината на резервоарот, навиките на домаќинството и времето помеѓу две користења.

Затоа ниту тука не постои магична формула која гарантира одреден процент заштеда.

Но принципот е разумен: нема потреба постојано да се одржува висока температура ако со часови нема да се користи топла вода.

Значи – да го гасите или не?

Ако бојлерот се користи многу пати во текот на денот, постојаното вклучување и исклучување веројатно нема да донесе драматична разлика. Уредот и онака ќе треба повторно да ја загрева студената вода што влегува по секое користење.

Ако, пак, топлата вода ви е потребна само во одреден период, ако живеете сами или ако домот останува празен многу часови, исклучувањето или користењето тајмер може да ги намали непотребните загуби од одржување на температурата.

Она што не е точно е старото уверување дека бојлерот секогаш троши повеќе кога повторно загрева оладена вода отколку ако цел ден ја одржува топла.

Енергијата не исчезнува во меѓувреме. Ако водата ја губи топлината, таа топлина мора повторно да биде надоместена – или постепено додека бојлерот е вклучен, или подоцна кога повторно ќе го вклучите.

Разликата е во тоа колку топлина се изгубила додека чекате.

И токму затоа најдобриот начин за штедење не е нервозно гасење на бојлерот по секое миење раце.

Подобро е да знаете кога навистина ви треба топла вода, да не ја загревате непотребно цел ден, да не ја користите повеќе отколку што е потребно и да имате добро изолиран и исправен уред.

Понекогаш најголемата заштеда не доаѓа од прекинувачот.

Доаѓа од навиката.