Вештачката интелигенција веќе не е тема само за технолошки компании и научници. Таа сè повеќе влегува во секојдневниот живот: во банките, администрацијата, здравството, образованието, маркетингот, медиумите, па дури и во начинот на кој се носат одлуки за луѓето.
Но, колку повеќе машините стануваат способни да анализираат податоци, да препознаваат обрасци и да предлагаат решенија, толку погласно се поставува едно важно прашање: дали вештачката интелигенција ќе им помага на луѓето, или во некои случаи ќе почне да одлучува наместо нив?
Во многу области, ВИ може да биде корисна. Може побрзо да обработи голем број документи, да помогне во откривање грешки, да препознае ризици, да го забрза одговорот на институциите и да им заштеди време на вработените. Организацијата за економска соработка и развој посочува дека ВИ може да ги автоматизира рутинските административни задачи и да им остави повеќе простор на јавните службеници за задачи што бараат човечко расудување, креативност и одлука.
Проблемот почнува кога машината не е само алатка, туку станува „невидлив судија“. На пример, алгоритам може да помогне во проценка дали некој ќе добие кредит, дали кандидат ќе биде повикан на интервју, дали некоја пријава ќе биде означена како ризична или дали граѓанин ќе добие одредена услуга. Ако човек не може да провери како е донесена одлуката, тогаш довербата станува проблем.
Европската унија токму затоа го донесе Актот за вештачка интелигенција, кој поставува правила врз основа на ризикот. Според Европската комисија, целта е ВИ да биде безбедна, да ги штити основните права и да остане насочена кон човекот.
Особено внимание се посветува на таканаречените високоризични системи. Тоа се системи кои можат да влијаат врз здравјето, безбедноста, работата, образованието, пристапот до услуги или основните права на луѓето. Според правилата на ЕУ, ваквите системи мора да имаат човечки надзор, со цел да се спречат или намалат ризиците по здравјето, безбедноста и основните права.
Тоа значи дека кај важни одлуки не треба да важи принципот „така кажа системот“. Ако машина предложи одлука што влијае врз животот на човек, мора да има лице што ќе може да ја провери, објасни и, ако е потребно, промени таа одлука.
Советот на Европа исто така го отвори ова прашање на меѓународно ниво. Рамковната конвенција за вештачка интелигенција, човекови права, демократија и владеење на правото е првиот меѓународен правно обврзувачки договор во оваа област. Неговата цел е развојот и користењето на ВИ да бидат усогласени со човековите права, демократијата и владеењето на правото.
За граѓаните, ова не е далечна тема. Ако утре систем одлучува кој добива кредит, кој се вработува, кој има предност во некоја постапка или кој се означува како „ризичен“, тогаш секој има право да знае: кој ја донел одлуката, врз кои податоци, дали има грешка и дали постои човек на кој може да се поднесе жалба.
Ризикот не е само во тоа машината да згреши. Ризикот е и во тоа грешката да изгледа како „објективна“, само затоа што ја направил компјутер. Алгоритам може да биде брз, но тоа не значи дека секогаш е праведен. Ако е обучен со лоши, непотполни или пристрасни податоци, може да носи неправедни препораки.
Затоа најважниот принцип треба да биде јасен: вештачката интелигенција може да помага, но човекот мора да одговара. Машината може да пресметува, споредува и предлага, но последниот збор кај важни одлуки мора да го има човек што може да размисли, да објасни и да преземе одговорност.
Вештачката интелигенција ќе стане сè поприсутна. Прашањето не е дали ќе ја користиме, туку како ќе ја користиме. Ако се користи со правила, транспарентност и човечки надзор, може да биде корисна алатка. Ако се користи без контрола, може да стане систем во кој граѓаните не знаат кој и зошто одлучува за нив.
Токму затоа ова прашање ќе станува сè поважно: дали машините ќе ни помагаат да носиме подобри одлуки, или полека ќе почнат да одлучуваат наместо нас?
ПОПУЛАРНО НА ИНТЕРНЕТ...
