Во Македонија одамна не се зборува само за иселување. Се зборува за празни училници, семејства разделени по држави, родители кои децата ги гледаат преку видеоповик и млади луѓе кои сè почесто својата иднина не ја планираат дома, туку некаде надвор.
Оваа тема не е нова, но станува сè поболна. Затоа што зад секоја бројка стои човек. Зад секој купен билет во еден правец стои семејство. Зад секоја одлука за заминување стои прашањето: „Дали овде навистина можам да изградам нормален живот?“
Во земја во која животниот стандард официјално се мери преку показатели за сиромаштија, потрошувачка на домаќинствата, услови за живеење и баланс меѓу работа и семејство, секојдневието на многу граѓани покажува дека проблемот не е само во платата, туку во целата слика на живеење. Државниот завод за статистика ги следи овие категории како дел од мерењето на животниот стандард.
Младите најчесто не заминуваат затоа што не ја сакаат Македонија. Напротив, многумина ја сакаат, но не гледаат доволно сигурност во неа. Тие не бараат луксуз, туку можност со чесна работа да платат кирија или кредит, да основаат семејство, да не зависат вечно од родителите и да не живеат со чувство дека секој месец е нова борба.
Во последните години, прашањето за минималната плата и растот на трошоците стана една од најчувствителните теми.
Но младите не гледаат само во бројката на платниот список. Гледаат во цената на квадратот, во сметките, во храната, во превозот, во здравството, во образованието, во тоа дали институциите работат еднакво за сите. Кога сите тие делови не функционираат, платата станува само еден дел од поголема несигурност.
Најопасното нешто за една држава не е само тоа што младите физички заминуваат. Поопасно е кога прво психички ќе се откажат. Кога ќе престанат да веруваат дека нешто може да се промени. Кога ќе почнат да учат јазик не од љубопитност, туку како излез. Кога ќе го мерат животот според тоа колку брзо можат да соберат документи за работа во странство.
Министерството за социјална политика, демографија и млади има посебна област за демографија и млади, што само по себе покажува дека прашањето веќе не е споредно, туку системско. На институционално ниво се објавуваат истражувања и анализи поврзани со младите, нивната улога и нивната иднина во државата.
Сепак, на терен останува впечатокот дека државата често реагира откако проблемот ќе стане преголем. Млад човек не се задржува само со кампања, конференција или ветување. Се задржува со функционален систем. Со фер плата. Со правда. Со можност за напредување без партиска книшка. Со институции кои не го тераат да се чувствува мал и немоќен.
Иселувањето не е само економска тема. Тоа е и морална, демографска и национална тема. Кога си заминува млад лекар, државата губи години вложено образование. Кога заминува инженер, се губи знаење. Кога заминува наставник, занаетчија, програмер, медицинска сестра или добар работник, се празни цел еден систем. А кога заминува цело семејство, Македонија губи не само работна сила, туку и идни генерации.
Во јавноста сè почесто се споменува дека Македонија може да се соочи со сериозна демографска празнина ако трендовите продолжат. Проекции и анализи во последните години предупредуваат на намалување на населението и стареење на државата, што може да има последици врз економијата, пензискиот систем, здравството и локалниот развој.
Прашањето што останува е едноставно, но болно: што треба да направи Македонија за младите да не ја гледаат странство како единствена нормална опција?
Одговорот не е во една мерка. Не е доволна само повисока минимална плата. Не е доволно само субвенција. Не е доволно само повик „останете дома“. Потребна е држава во која трудот ќе се исплати, законот ќе важи за сите, образованието ќе отвора врати, а младите ќе чувствуваат дека имаат место во сопствената земја.
Затоа оваа тема не смее да се третира како уште една статистика. Ова е прашање за опстанокот на едно општество. Македонија не може да си дозволи да биде земја во која младите доаѓаат само за празници, свадби и летен одмор. Таа мора да стане земја во која ќе сакаат да останат, да работат, да создаваат и да растат.
Додека тоа не се случи, секој нов куфер ќе биде тивка порака до институциите: младите не бараат чудо. Бараат живот.
ПОПУЛАРНО НА ИНТЕРНЕТ...
