Одземањето на дозволата за работа на АЛТА банка во Србија предизвика загриженост и меѓу дел од граѓаните во Македонија, особено кај оние што имаат заштеди, трансакциски сметки или други средства во АЛТА банка АД Битола. Веста за случувањата во соседната земја брзо се пренесе во домашната јавност, отворајќи прашања за сигурноста на депозитите и за тоа дали финансиските проблеми на банката во Белград можат да се одразат врз нејзината сопственички поврзана банка во Македонија.
Загриженоста стана видлива и во Битола, каде што на 31 октомври беа забележани редици пред експозитура на АЛТА банка. Дел од граѓаните побараа пристап до своите средства, додека информациите од Србија дополнително ја зголемија неизвесноста. Сепак, самото формирање редици не претставува доказ дека домашната банка се соочува со проблеми со ликвидноста.
Што се случи во Србија?
Народната банка на Србија ја одзеде дозволата за работа на АЛТА банка АД Белград, откако претходните супервизорски контроли покажале значително влошување на нејзината финансиска состојба. Српскиот регулатор утврдил и ризици поврзани со натамошното влошување на ликвидноста и заштитата на интересите на депонентите.
Одлуката се однесува на банката во Србија, за која е предвидена постапка во согласност со тамошната законска регулатива. Српските институции најавија заштита и исплата на осигурените депозити, според правилата што важат во таа земја.
Народната банка: Македонската банка е посебно правно лице
По реакциите во јавноста, се огласи и Народната банка на Македонија, која појасни дека одлуката на српските власти не значи автоматско одземање на дозволата за работа на АЛТА банка АД Битола.
Домашната банка е самостојно правно лице, регистрирано во Македонија, и нејзиното работење се оценува според македонските закони и регулаторни правила. Тоа значи дека мерките преземени против банката во Белград не се применуваат автоматски и врз банката во Битола.
Народната банка истовремено посочи дека ги следи сите околности што би можеле да влијаат врз работењето на домашната банка, вклучително и ризиците поврзани со сопственичката структура. Институцијата нагласи дека банкарскиот систем во Македонија е стабилен и отпорен и дека сите банки се под непосреден супервизорски надзор.
Оваа порака е значајна за смирување на неизвесноста, но не треба да се толкува како тврдење дека ризици воопшто не постојат. Токму затоа Народната банка најавува продолжено следење на состојбата и постапување во рамките на своите надлежности.
АЛТА банка Битола: Ликвидни сме, средствата се достапни
Со посебно соопштение се огласи и АЛТА банка АД Битола, која ги увери своите клиенти дека продолжува со стабилно и непречено работење.
Од банката наведуваат дека располага со сопствен капитал, средства и обврски и дека нејзиното работење е под надзор на Народната банка на Македонија. Според соопштението, експозитурите и банкоматите функционираат во вообичаениот режим, а клиентите можат да располагаат со своите депозити, да подигаат готовина и да извршуваат банкарски трансакции.
Банката тврди дека е ликвидна и дека случувањата во Србија не значат автоматска промена на нејзината финансиска состојба или правен статус.
Колку пари се законски осигурени во Македонија?
Едно од најважните прашања за граѓаните се однесува на законската заштита на заштедите. Во Македонија, депозитите на физичките лица се осигурени преку Фондот за осигурување на депозити до износ од 30.000 евра во денарска противвредност, по депонент, во една банка.
Во овој износ се пресметуваат главницата и каматата на сите депозити на едно лице во истата банка. Доколку средствата го надминуваат законскиот лимит, евентуалното побарување на преостанатиот износ се остварува во согласност со правилата за ликвидациска или стечајна постапка.
АЛТА банка АД Битола е членка на домашниот Фонд за осигурување на депозити. Овој систем претставува законски механизам за заштита на штедачите во случај на настанување ризичен настан, а не показател дека таков настан веќе се случил.
Зошто довербата е толку важна?
Банкарскиот систем не се темели само на капитал, ликвидност и финансиски показатели. Неговото функционирање во голема мера зависи и од довербата на граѓаните дека можат да располагаат со средствата што ги довериле на банките.
Кога ќе се појави информација дека банка во една држава останала без дозвола за работа, сосема разбирливо е штедачите во сопственички поврзана институција во друга држава да поставуваат прашања. Но, постои суштинска разлика меѓу загриженоста поради случувањата во соседството и официјално утврдена финансиска нестабилност на домашната банка.
Во овој момент, официјалните информации укажуваат дека АЛТА банка АД Битола продолжува со работа, додека Народната банка ја следи состојбата и ризиците. Нема основа од самата одлука на српскиот регулатор да се заклучи дека македонската банка автоматски ја изгубила својата дозвола или дека нејзините депоненти се ставени во иста правна положба како штедачите во Србија.
Што е најважно во наредниот период?
Случајот со АЛТА банка покажува колку брзо финансиските вести од соседството можат да ја нарушат довербата на граѓаните. Затоа, навременото и јасно информирање од банката и надлежните институции е од особено значење.
Граѓаните имаат право да знаат каква е состојбата со институцијата во која ги чуваат своите заштеди, кои законски механизми ги штитат нивните средства и какви мерки презема супервизорот за следење на потенцијалните ризици.
Пораката на Народната банка е дека македонскиот банкарски систем е стабилен, а од АЛТА банка Битола уверуваат дека редовно ги исполнуваат обврските кон клиентите. Дали овие уверувања ќе бидат доволни целосно да ја вратат довербата кај загрижените штедачи, ќе зависи и од понатамошниот развој на состојбата и транспарентното информирање на јавноста.
Во финансиски чувствителни моменти, најважно е разликата меѓу потврдените факти, реалните ризици и непроверените информации да остане јасна. Заштитата на парите на граѓаните мора да биде приоритет, а довербата да се гради врз проверливи информации и одговорно институционално постапување.
