Исплатата на регресот за годишен одмор, попознат како К-15, повторно е во центарот на вниманието на вработените во Македонија. Дел од работниците веќе ги добиле парите, додека други сè уште го очекуваат годишниот надоместок. Како што се приближува крајот на 2026 година, прашањата стануваат сè поконкретни: колку треба да исплатат компаниите, кој има право на К-15, дали износот е ист за сите и што се случува ако работодавачот не ја исполни обврската?
За илјадници домаќинства, овие средства одамна не се само дополнителни пари за годишен одмор. Тие се дел од семејниот буџет со кој се покриваат сметки, обврски, трошоци за греење, храна и други потреби. Но зад очекуваната исплата стојат точно утврдени правила, а не добра волја на работодавачот.
Според последните објавени статистички податоци достапни на 13 ноември, пресметаниот минимален регрес во приватниот сектор изнесува околу 19.415 денари нето, додека основниот износ за јавниот сектор е приближно 13.559 денари, под услов да се исполнети критериумите од соодветните колективни договори.
Колку изнесува К-15 во приватниот сектор?
Основното правило е утврдено во член 35 од Општиот колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството. Според него, регресот за годишен одмор изнесува најмалку 40 проценти од основицата, а основицата се пресметува според просечната месечна нето-плата по работник во државата, исплатена во последните три месеци.
Последните три месечни плати што Државниот завод за статистика ги има објавено до 13 ноември 2026 година се:
- Јуни 2026: 48.381 денар.
- Јули 2026: 48.499 денари.
- Август 2026: 48.733 денари.
Просекот на овие три плати изнесува 48.537,67 денари. Четириесет проценти од таа основица се 19.415,07 денари, односно заокружено 19.415 денари.
Ова е актуелната пресметка според достапните податоци, а не непроменлив износ за целата година. Колективниот договор предвидува висината на регресот да се утврдува според основицата што важи на денот на донесувањето на одлуката за исплата.
Оттука, можно е компанија што исплатила К-15 во летните месеци да има поинаков пресметан минимум од компанија што ќе донесе одлука кон крајот на годината. Следната објава на Државниот завод за статистика, за септемвриската плата, е најавена за 20 ноември и може да ја промени основицата за подоцнежните одлуки.
Работодавачите можат да исплатат и повисок регрес, во согласност со колективните договори и сопствените одлуки.
Колку К-15 треба да добијат вработените во јавниот сектор?
Во јавниот сектор важи поинаков начин на пресметување. Општиот колективен договор за јавниот сектор предвидува регрес од најмалку 30 проценти од просечната месечна нето-плата исплатена во претходната година.
Просечната месечна нето-плата за 2025 година изнесувала 45.198 денари. Пресметката од 30 проценти дава 13.559,40 денари, односно приближно 13.559 денари.
За разлика од приватниот сектор, каде што основицата зависи од последните три месеци, јавниот сектор ја користи просечната плата од претходната календарска година.
Постои и важна дополнителна одредба: колективниот договор за јавниот сектор ја поврзува еднократната исплата со условот за движењето на реалниот бруто-домашен производ во претходните четири последователни квартали. И тука посебните колективни договори можат да предвидат поповолни права.
Затоа не е правилно да се тврди дека сите вработени во јавниот и приватниот сектор задолжително добиваат еднаков К-15.
Кој има право на К-15 и дали следува ако работникот ја сменил фирмата?
Еден од најважните услови во двата општи колективни договори е работникот да има најмалку шест месеци работа во календарската година кај ист работодавач.
Тоа значи дека работниот стаж кај конкретниот работодавач има клучно значење. Не е доволно едно лице вкупно да има шест месеци работа во различни компании ако не го исполни условот предвиден со применливиот колективен договор.
Правото не е ограничено само на вработените со договор на неопределено време. И работник со договор на определено време може да го оствари доколку ги исполнува условите.
Важна е и положбата на работниците што во текот на годината ја смениле работата. Ако работникот веќе го исполнил потребниот шестмесечен период кај претходниот работодавач, престанокот на работниот однос сам по себе не значи дека стекнатото право на регрес исчезнува.
Во таквите случаи треба да се проверат датумите на вработување, применливиот колективен договор и евентуалната претходна исплата.
До кога фирмите треба да го исплатат регресот?
За годишната исплата на К-15, крајниот рок е 31 декември 2026 година. Регресот се исплатува еднаш во текот на календарската година.
Исплатата за 2026 година е во тек уште од летните месеци. Затоа, тоа што работникот сè уште не добил К-15 во ноември не значи автоматски дека работодавачот ја прекршил обврската.
Но по истекувањето на календарската година, неисплатениот регрес за работник што ги исполнува условите претставува основано прашање за заштита на работничкото право.
Работниците треба да ги проверуваат не само известувањата од компанијата, туку и реалната уплата на сметката и документите за пресметката.
Дали фирмите смеат да исплатат помалку од минимумот?
Ова е една од најчувствителните точки во системот на К-15.
Општиот колективен договор за приватниот сектор предвидува можност за утврдување понизок регрес кај работодавачи што имаат потешкотии во работењето, земајќи ја предвид нивната економско-финансиска состојба.
Но тоа не претставува неограничена дозвола секоја компанија самостојно да одлучи дека ќе исплати симболична сума.
Предвидена е постапка на консултација со синдикатот и склучување спогодба меѓу работодавачот и репрезентативната синдикална организација. Таму каде што нема синдикат, спогодбата ја потпишува избран претставник на работниците.
Суштинската разлика е меѓу реално утврдени деловни потешкотии и обично тврдење дека компанијата нема доволно средства. Работодавачот мора да постапува во рамките на колективниот договор, а не произволно да го намалува регресот.
Колкави се казните за фирмите што нема да исплатат К-15?
Неисплаќањето на надоместоци утврдени со колективен договор може да повлече инспекциски мерки и прекршочна одговорност.
Според проверениот редакциски пречистен текст на Законот за работните односи, член 265 опфаќа, меѓу другото, неисплаќање надоместоци согласно со закон и колективен договор. За прекршоците од овој член, глобите се степенувани според големината на работодавачот.
За правните лица во текстот се предвидени следните распони:
- Микро и мал работодавач: од 200 до 400 евра во денарска противвредност.
- Среден работодавач: од 300 до 600 евра.
- Голем работодавач: од 600 до 1.000 евра.
За одговорното лице во правното лице, според истиот член, се предвидени глоби од 150 евра кај микро и мал работодавач, 300 евра кај среден и 400 евра кај голем работодавач.
Во истиот член е наведена и глоба од 250 евра за работодавач што е физичко лице.
Важно е, сепак, да се направи разлика меѓу општата прекршочна одредба и конкретната правна квалификација на поединечен случај. Надлежниот инспекторат и органот што ја води постапката утврдуваат кои одредби се применуваат.
Во дел од медиумските објави се среќаваат и повисоки казни, од 2.000 до 3.000 евра за компанијата и од 500 до 1.000 евра за одговорното лице. Овие износи не се совпаѓаат со наведените глоби во проверениот пречистен текст на член 265, па не треба автоматски да се претставуваат како единствена важечка казна за секој случај на неисплатен К-15.
За конечна процена на конкретна санкција треба да се земат предвид сите важечки законски измени и околностите што ги утврдил надлежниот орган.
Што ако работодавачот исплати К-15, а потоа побара парите да му се вратат?
Исплата на регресот на банкарска сметка не значи дека работничкото право е вистински исполнето ако работодавачот потоа бара средствата да му бидат вратени.
Таквиот притисок може да биде дополнителна повреда на работничките права и, зависно од начинот на постапување и доказите, да повлече други облици на правна одговорност.
Работникот што се соочува со барање за враќање пари треба да ги зачува изводите од банка, пораките, писмените барања и другите докази. Посебно е важно да не потпишува изјави за наводно доброволно враќање без да ги разбере нивните последици.
Дали на К-15 се плаќа данок?
Регресот за годишен одмор има и даночен третман што мора да се разликува од сумата која работникот ја добива на сметката.
На регресот се пресметува данок на личен доход, додека за овој вид надоместок не се пресметуваат придонеси како за редовна плата.
Според пресметката за актуелниот минимум од приближно 19.415 денари нето, вкупниот трошок за работодавачот со данокот на личен доход изнесува околу 21.572 денари.
Од аспект на данокот на добивка, постои и посебно правило за даночно признавање на исплатениот регрес до определен праг поврзан со просечната бруто-плата.
Ова е важно бидејќи компанијата не треба да го меша нето-износот што му припаѓа на работникот со вкупниот сметководствен трошок за исплатата.
Што може да направи работникот ако не добие К-15?
Работникот што смета дека му е повредено правото најнапред треба да провери дали го исполнува условот за стаж кај истиот работодавач и кој колективен договор се применува.
Потоа може писмено да побара објаснување и исплата од работодавачот, а во случај на спор да се обрати до Државниот инспекторат за труд.
Сојузот на синдикатите на Македонија, исто така, обезбедува синдикална и правна поддршка за остварување на правата од работен однос. Можно е и барање судска заштита, во зависност од околностите.
Практично, најважно е работникот да ги чува договорот за вработување, доказите за времетраењето на работниот однос, пресметките, банкарските изводи и комуникацијата со компанијата.
К-15 не е подарок, туку дел од правата на работникот
Зад бројките за регресот стои пошироко економско прашање. За дел од компаниите К-15 претставува дополнителен трошок што треба навреме да се предвиди, особено кога имаат десетици или стотици вработени. За работниците, пак, тој често претставува значаен износ кој овозможува полесно справување со трошоците на живот.
На пример, компанија со 30 работници што ги исполнуваат условите, при нето-регрес од 19.415 денари, треба да обезбеди вкупно 582.450 денари само за нето-исплатите. На тоа се додава соодветниот даночен трошок.
Токму затоа навременото планирање е важно и за работодавачите и за работниците.
До 31 декември останува период во кој компаниите треба да ги затворат годишните обврски. За вработените најважно е да знаат дека висината на регресот има прецизна пресметка, дека важат конкретни услови за стекнување на правото и дека неисплатата може да се оспори преку надлежните институции.
К-15 не е празнична награда што зависи од расположението на работодавачот. Тоа е право утврдено со колективен договор, а неговото почитување е важен показател за односот кон трудот и вработените.
