Замислете дека доцна навечер ви заѕвонува телефонот. Од другата страна го слушате гласот на вашиот син. Звучи вознемирено, зборува забрзано и ви кажува дека доживеал сообраќајна несреќа. Итно му требаат пари. Ве моли никому да не кажувате, бидејќи ситуацијата е многу сериозна. Гласот е негов, изговорот е познат, а начинот на кој ве повикува изгледа сосема природен. Но, што ако вашиот син воопшто не ви се јавил?
Ова повеќе не е само сценарио од научнофантастичен филм.
Современите системи за вештачка интелигенција можат да создадат синтетички говор што звучи слично на гласот на вистински човек. Во одредени услови, за тоа е доволна релативно кратка аудиоснимка.
Технологијата се нарекува клонирање глас, односно voice cloning.
Таа има корисни примени во медицината, образованието, пристапноста и продукцијата на аудиосодржини. Но, истовремено отвора сериозни прашања за измами, злоупотреба на идентитет, нарушување на приватноста и довербата во телефонските разговори.
Американската Федерална трговска комисија предупредува дека измамниците можат да искористат краток аудиозапис од социјалните мрежи за да создадат имитација на гласот на близок човек.
Федералното истражно биро на САД, пак, предупредува дека синтетичките гласови веќе се користат за лажно претставување, барање пари и обиди за пристап до лични и финансиски сметки.
Најголемата опасност не е само во тоа што компјутер може да го имитира човечкиот глас. Опасноста е во тоа што гласот со децении го сметавме за доказ дека знаеме со кого разговараме.
Денес тоа повеќе не е доволно.
ШТО Е КЛОНИРАЊЕ ГЛАС И КАКО ФУНКЦИОНИРА?
Човечкиот глас има карактеристики по кои ги препознаваме луѓето.
Некој зборува подлабоко, друг повисоко. Некој има специфичен акцент, побрзо темпо или препознатлив начин на изговарање определени зборови.
Но, гласот не се состои само од неговата висина.
Во него има многу информации: ритам, интонација, боја, акцент, паузи, звучна структура и начинот на кој човекот ги поврзува гласовите и зборовите.
Современите модели за синтеза на говор можат да анализираат аудиопримери и да научат дел од овие карактеристики.
Потоа, врз основа на нов текст, системот може да создаде говор што звучи како да го изговорило лицето од оригиналната снимка.
На пример, ако некој има аудиоснимка од човек што вели: „Здраво, денес ќе ви објаснам една интересна тема“, со соодветен модел може да се создаде нова реченица што тоа лице никогаш не ја изговорило.
Но, резултатот зависи од технологијата, квалитетот на снимката, јазикот, изговорот и достапните податоци.
Не секој систем може совршено да репродуцира кој било глас, а кратка снимка не гарантира убедлив резултат во сите услови.
Сепак, за измама не е неопходна совршена имитација.
Доволно е жртвата во стресен момент да поверува дека разговара со некој што го познава.
ДАЛИ НАВИСТИНА СЕ ДОВОЛНИ НЕКОЛКУ СЕКУНДИ ОД ВАШИОТ ГЛАС?
Ова е едно од најважните прашања.
Американската Федерална трговска комисија предупредува дека за определени технологии може да биде доволен краток аудиоисечок за создавање имитација на глас.
Таквиот исечок може да потекнува од видео објавено на интернет, говорна порака или друг достапен аудиоматеријал.
Но, не постои универзално правило дека точно три, пет или десет секунди се доволни за веродостојно клонирање на секој глас.
Различните модели имаат различни барања.
На квалитетот влијаат шумот во позадината, должината на говорот, разновидноста на изговорените реченици и можноста моделот да го репродуцира конкретниот јазик.
Сепак, важна е промената што веќе се случила.
Некогаш создавањето убедлива имитација на човечки глас барало значителни технички ресурси и голема количина снимки.
Денес постојат системи што значително го поедноставуваат процесот.
Тоа значи дека аудиоснимка што некогаш изгледала сосема безопасно може да добие нова употреба.
ОД КАДЕ НЕКОЈ БИ МОЖЕЛ ДА ГО ЗЕМЕ ВАШИОТ ГЛАС?
Не мора да бидете пејач, актер, политичар или телевизиски водител.
Доволно е вашиот глас да постои во некаков достапен аудиоматеријал.
Можеби сте објавиле видео од роденден на Facebook.
Можеби сте снимиле кратка честитка за пријател.
Можеби сте гостувале во локална телевизиска емисија, сте одржале говор на јавен настан или сте објавиле видео на TikTok.
Во сите овие случаи може да постои аудиоматеријал што содржи дел од карактеристиките на вашиот глас.
Тоа не значи дека секој што има пристап до снимката автоматски може да создаде совршена копија.
Но, значи дека јавните аудиосодржини можат да бидат злоупотребени.
Посебно чувствителна е ситуацијата кога на интернет се достапни и други информации: имиња на членовите на семејството, нивните меѓусебни односи, местото на живеење или податоци за патувања.
Тогаш измамникот не располага само со потенцијален примерок од глас.
Тој може да располага и со информации што ќе ја направат измислената приказна поубедлива.
„МАМО, НАПРАВИВ НЕСРЕЌА“ – КАКО МОЖЕ ДА ИЗГЛЕДА ЕДНА ИЗМАМА?
Да замислиме семејство во кое синот работи во странство.
Мајката е навикната тој да ѝ се јавува навечер.
Еден ден добива повик од непознат број.
Гласот на другиот крај личи на неговиот.
Човекот тврди дека имал несреќа, дека се наоѓа во полициска станица и дека итно мора да плати определена сума.
Во позадината се слуша вознемиреност.
Мајката се обидува да постави прашања, но соговорникот ја прекинува.
Ѝ вели дека нема време за објаснување.
Потоа друг човек се претставува како адвокат или службено лице и дава инструкции за уплата.
Во вакво сценарио може да биде употребен клониран глас, но слични измами постојат и без вештачка интелигенција.
Клучната манипулација е создавањето итност.
Жртвата треба да поверува дека животот или слободата на близок човек зависат од нејзината моментална реакција.
Затоа измамниците често бараат парите да бидат испратени веднаш.
Може да бараат и разговорот да остане тајна.
Ова е особено опасно затоа што човекот во таков момент не размислува само за финансискиот ризик.
Тој се плаши за некој што го сака.
ЗОШТО МОЗОКОТ ТОЛКУ ЛЕСНО МУ ВЕРУВА НА ПОЗНАТ ГЛАС?
Кога ќе слушнеме глас на близок човек, најчесто не бараме дополнителен доказ за неговиот идентитет.
Гласот е еден од најсилните сигнали за препознавање во секојдневната комуникација.
Можеме да препознаеме член на семејството дури и кога не го гледаме.
Го препознаваме начинот на кој се смее, зборува или го изговара нашето име.
Но, човечкото препознавање не е непогрешливо.
Телефонскиот звук дополнително може да ја намали можноста да забележиме суптилни разлики.
Ако соговорникот звучи вознемирено, плаче или зборува кратко, може да биде уште потешко да се процени дали гласот е автентичен.
Измамникот не мора да создаде совршен аудиозапис.
Може да ја искористи нашата очекувана реакција.
Кога мислиме дека нашето дете е во опасност, природно е вниманието да се насочи кон тоа како да му помогнеме.
Затоа препораката на надлежните институции е едноставна: не го потврдувајте идентитетот само според гласот.
МОЖЕ ЛИ ИЗМАМНИКОТ ДА РАЗГОВАРА СО ВАС ВО РЕАЛНО ВРЕМЕ?
Да, определени современи системи овозможуваат синтетички говор да се создава за време на интерактивна комуникација.
Но, важно е да се разликуваат две технологии.
Првата создава однапред подготвена аудиоснимка.
Во тој случај, измамникот има готови реченици што може да ги пушти како порака или дел од повик.
Втората овозможува генерирање или преобразување на говор со мала временска задршка.
Така може да се создаде впечаток на разговор во кој синтетичкиот глас одговара на поставени прашања.
Но, квалитетот и природноста на ваквите разговори зависат од конкретната технологија.
Можно е да има неприродни паузи, грешки во изговорот или чудна интонација.
Сепак, овие недостатоци не се сигурен начин за препознавање измама.
Напредокот на технологијата значи дека од човекот не треба да се очекува секогаш со слух да разликува вистински од синтетички глас.
ДАЛИ ИЗМАМНИКОТ МОЖЕ ДА ГО ИМИТИРА И ГЛАСОТ НА ВАШИОТ ШЕФ?
Да.
Клонирањето глас не е ризик само за семејствата.
Тоа претставува опасност и за компаниите.
Замислете сметководител што добива телефонски повик од лице кое звучи како директорот.
Соговорникот му кажува дека треба итно да изврши уплата кон нов деловен партнер.
Објаснува дека договорот е доверлив и дека нема време за вообичаената процедура на одобрување.
Ако вработениот го прифати гласот како доволен доказ за идентитетот, може да изврши трансфер што никогаш не бил одобрен од вистинскиот директор.
ФБИ предупредува дека криминалците користат генериран говор за имитирање деловни раководители и други лица од доверба.
Токму затоа компаниите треба да имаат правила за потврдување финансиски инструкции.
Ниту една поголема уплата не треба да зависи исклучиво од телефонски разговор, дури и кога соговорникот звучи сосема познато.
ШТО АКО ВИ СЕ ЈАВИ „БАНКАРСКИ СЛУЖБЕНИК“ СО УБЕДЛИВ ГЛАС?
Измамите не мора да вклучуваат копирање на конкретен познат глас.
Понекогаш е доволно вештачката интелигенција да создаде професионален и убедлив говор.
На пример, човек добива повик од лице што се претставува како службеник на банка.
Му кажува дека е забележана сомнителна трансакција и дека мора веднаш да потврди податоци за да ја заштити сметката.
Потоа бара код од СМС-порака, лозинка или податоци од платежната картичка.
Ова е сериозен предупредувачки знак.
Без оглед на тоа дали гласот е вистински или синтетички, чувствителните податоци не треба да се откриваат на лице чиј идентитет не е независно проверен.
Ако некој тврди дека се јавува од банка, прекинете го разговорот и контактирајте ја банката преку официјалниот број што самите сте го провериле.
Не се потпирајте само на бројот што се појавува на екранот.
Прикажаниот телефонски број исто така може да биде злоупотребен или лажно претставен.
МОЖЕ ЛИ КЛОНИРАН ГЛАС ДА СЕ КОРИСТИ ЗА ПРИСТАП ДО БАНКАРСКА СМЕТКА?
Во одредени случаи гласот се користи како дел од систем за проверка на идентитет.
Таквите технологии анализираат карактеристики на говорот за да проценат дали соговорникот е одредено лице.
Но, не секој банкарски систем користи гласовна биометрија, ниту сите системи имаат исти безбедносни механизми.
ФБИ предупредува дека генерираниот говор може да биде употребен и во обиди за неовластен пристап до финансиски сметки.
Тоа не значи дека секоја банка што користи гласовна идентификација автоматски е ранлива.
Современите системи можат да применуваат дополнителни проверки, откривање синтетички говор и други механизми за автентикација.
Но, основната поука е важна.
Гласот сам по себе не треба да биде единствениот доказ за идентитет при чувствителни финансиски активности.
ДАЛИ И ВАШИТЕ ГОВОРНИ ПОРАКИ МОЖАТ ДА БИДАТ ЗЛОУПОТРЕБЕНИ?
Говорните пораки се удобен начин за комуникација.
Луѓето ги испраќаат преку апликации, семејни групи и деловни разговори.
Но, ако неовластено лице добие пристап до нив, тие можат да претставуваат извор на аудиоматеријал.
Ова не значи дека треба да престанеме да користиме говорни пораки.
Потребно е да правиме разлика меѓу нормална приватна комуникација и неконтролирано јавно објавување.
Аудиопорака испратена во доверлив разговор не е исто што и јавно видео достапно за неограничен број луѓе.
Сепак, приватните содржини можат да станат достапни ако профилот е компромитиран, уредот е изгубен или примателот ја сподели снимката.
Затоа заштитата на корисничките сметки, силните лозинки и двофакторската автентикација имаат значење и за заштитата на аудиосодржините.
ДАЛИ МОЖЕ ДА СЕ КЛОНИРА ГЛАСОТ НА ДЕТЕ?
Технички, синтетичките модели можат да обработуваат и аудиоснимки на малолетни лица.
Но, квалитетот и можностите зависат од конкретниот систем.
Особено чувствително е кога родителите јавно објавуваат голем број видеа на кои децата зборуваат, го кажуваат своето име или откриваат детали за секојдневниот живот.
Ризикот не е само во гласот.
Комбинацијата од аудиоснимки, фотографии, информации за училиште, роднини и други лични податоци може да создаде поголема можност за лажно претставување.
Тоа не значи дека секое објавување видео со дете неизбежно ќе доведе до злоупотреба.
Но, родителите треба да размислат кој има пристап до содржините и колку информации откриваат.
Посебно внимание заслужуваат јавните профили на кои се објавуваат приватни семејни детали.
ШТО Е ДИПФЕЈК АУДИО?
Изразот deepfake најчесто се поврзува со лажни видеа во кои лицето на една личност е заменето со друго.
Но, слична технологија може да се користи и за звук.
Аудиодипфејк е синтетичка или манипулирана аудиосодржина што може лажно да претстави дека определено лице изговорило нешто што всушност не го кажало.
Не секое синтетичко аудио е измама.
На пример, вештачки создаден глас што јасно е означен како таков може да биде сосема легитимен дел од аудиокнига, образовна содржина или помошна технологија.
Проблемот се појавува кога содржината се користи за лажно претставување, манипулација или измама.
Ако некој создаде аудиоснимка што звучи како јавна личност и ја претстави како автентична изјава, може да се создаде дезинформација.
Ако истиот принцип се примени врз гласот на член на семејството, може да се создаде основа за финансиска измама.
МОЖЕ ЛИ ЛАЖЕН ГЛАС ДА УНИШТИ НЕЧИЈ УГЛЕД?
Да, ова е уште еден сериозен ризик.
Замислете дека на социјалните мрежи се појавува аудиоснимка на која наводно директор, наставник, лекар или јавна личност изговара навредливи или компромитирачки зборови.
Луѓето почнуваат да ја споделуваат снимката.
Некои веднаш заклучуваат дека е автентична затоа што гласот звучи познато.
Но, ако снимката е синтетички создадена, може да настане сериозна штета врз угледот на лицето.
Во такви случаи не е доволно само да се слушне гласот.
Потребно е да се провери потеклото на снимката, околностите во кои наводно настанала и дали постојат независни потврди.
Особено медиумите треба да бидат внимателни.
Објавувањето непроверена аудиоснимка со тврдење дека некој навистина ја изговорил содржината може да доведе до ширење дезинформации.
Затоа синтетичкото аудио претставува нов предизвик и за новинарската професија.
ДАЛИ ПОСТОИ СОФТВЕР ШТО СИГУРНО ЌЕ ПРЕПОЗНАЕ ЛАЖЕН ГЛАС?
Постојат технологии за откривање синтетички говор.
Тие анализираат различни карактеристики на аудиосигналот и бараат обрасци што можат да укажуваат на вештачко создавање.
Но, не постои универзален детектор што со целосна сигурност ќе ја утврди автентичноста на секоја аудиоснимка.
Федералната трговска комисија во САД организираше посебен предизвик за развој на решенија против штетното клонирање глас.
Во април 2024 година беа претставени четири наградени решенија.
Меѓу нив имаше системи за препознавање синтетички говор, технологии за заштита на оригиналните аудиоснимки и методи за потврдување на автентичноста.
Но, самата институција нагласи дека не постои едно единствено решение за целиот проблем.
Дополнителна тешкотија е тоа што синтетичките модели постојано се менуваат.
Алатка што успешно препознава одреден вид вештачки говор не мора подеднакво добро да препознава нови модели или аудиоснимки со различен квалитет.
Затоа автоматската проценка треба да се користи како помош, а не како единствен доказ.
ПЕТ ЗНАЦИ ДЕКА ТЕЛЕФОНСКИОТ ПОВИК МОЖЕ ДА БИДЕ ИЗМАМА
Првиот знак е барањето за итна уплата.
Ако соговорникот инсистира дека мора веднаш да испратите пари, без време за проверка, потребна е дополнителна претпазливост.
Вториот знак е барањето за тајност.
Измамниците често не сакаат жртвата да разговара со други членови на семејството, бидејќи така измислената приказна може брзо да се открие.
Третиот знак е барањето за чувствителни податоци.
Лозинки, кодови за најавување и информации за платежни картички не треба да се откриваат на непроверени соговорници.
Четвртиот знак е притисокот да се користи необичен начин на плаќање.
Барањата за криптовалути, ваучери, подарочни картички или трансфери што тешко можат да се поништат се сериозни предупредувања.
Петтиот знак е одбивањето на независна проверка.
Ако соговорникот тврди дека е вашето дете, но не ви дозволува да го прекинете повикот и да се јавите на неговиот вообичаен број, тоа е причина за сомневање.
Но, важно е да се нагласи дека ниту еден од овие знаци сам по себе не е доказ дека гласот е синтетички.
Тие се знаци за можна измама, без оглед на употребената технологија.
НАЈВАЖНАТА ЗАШТИТА: ПРЕКИНЕТЕ ГО ПОВИКОТ И ЈАВЕТЕ СЕ НА ПОЗНАТ БРОЈ
Ако добиете вознемирувачки повик од лице што тврди дека е член на семејството, не носете финансиска одлука само затоа што го препознавате гласот.
Прекинете го разговорот.
Потоа јавете се на бројот што веќе го имате зачувано за тој човек.
Не користете автоматски број што ви го диктирал сомнителниот соговорник.
Ако не можете да го добиете лицето, контактирајте друг член на семејството или близок пријател што може независно да ја провери ситуацијата.
Ова е една од основните препораки на американската Федерална трговска комисија.
Причината е едноставна.
Измамникот може да имитира глас, но тоа не значи дека контролира секој независен канал преку кој можете да го проверите идентитетот.
Сепак, ако постои сомневање дека телефонскиот број или корисничката сметка на лицето се компромитирани, користете дополнителен независен начин на контакт.
ДОГОВОРЕТЕ СЕМЕЕН ТАЕН ЗБОР – НО НЕ КОРИСТЕТЕ ОЧИГЛЕДНИ ОДГОВОРИ
ФБИ препорачува семејствата да договорат таен збор или фраза што ќе им помогне да го потврдат идентитетот при сомнителен повик.
Ова може да биде корисна дополнителна заштита.
На пример, семејството може однапред да договори необична фраза што нема логична врска со имиња, датуми на раѓање или јавни семејни информации.
Ако некој се јави и тврди дека има итна потреба од пари, можете да побарате да ја каже договорената фраза.
Но, и ова решение има ограничувања.
Тајната фраза не треба да се објавува, да се користи во јавни видеа или да се чува на место што лесно може да биде компромитирано.
Исто така, таа не треба да биде единствената проверка.
Ако постои сериозен сомнеж, најдобро е идентитетот да се потврди преку независен контакт.
ШТО АКО ИЗМАМНИКОТ ВЕЌЕ ГИ ЗНАЕ СЕМЕЈНИТЕ ДЕТАЛИ?
Ова е особено важна ситуација.
Понекогаш луѓето мислат дека ќе препознаат измамник ако му постават лично прашање.
На пример, можат да прашаат како се вика домашното милениче, каде семејството било на одмор или кое училиште го посетувало детето.
Но, ако овие информации се објавени на социјалните мрежи, измамникот може однапред да ги знае.
Затоа јавните лични информации не треба да се користат како сигурен доказ за идентитет.
Прашањето треба да биде нешто што не може лесно да се дознае од интернет.
Уште поважно е проверката да се направи преку контакт што измамникот не го контролира.
ДАЛИ ТРЕБА ДА ПРЕСТАНЕМЕ ДА ОБЈАВУВАМЕ ВИДЕА СО СОПСТВЕНИОТ ГЛАС?
Не постои причина целосно да се откажеме од аудио и видеокомуникацијата.
Но, потребно е да бидеме свесни дека јавните снимки можат да бидат преземени и користени на начини што не сме ги предвиделе.
Ако често објавувате лични видеа, проверете кој може да ги гледа и презема.
Избегнувајте непотребно откривање на семејни детали што можат да помогнат при лажно претставување.
Заштитете ги корисничките сметки со силни и различни лозинки.
Користете двофакторска автентикација каде што е достапна.
Но, не треба да се создава впечаток дека секое објавување на сопствениот глас е опасно.
Ризикот зависи од видливоста на содржината, количината достапни информации, намерата на потенцијалниот злоупотребувач и конкретните технички можности.
Целта не е да престанеме да комуницираме, туку да не го сметаме гласот за непогрешлив доказ за идентитет.
ДАЛИ КЛОНИРАЊЕТО ГЛАС Е ЗАКОНСКИ ЗАБРАНЕТО?
Ова прашање нема едноставен одговор што важи за сите држави и сите ситуации.
Самата технологија за синтеза и клонирање глас има законски и општествено корисни примени.
На пример, може да им помогне на луѓе што ја изгубиле способноста за говор да комуницираат со синтетички глас.
Може да се користи и во професионална аудиопродукција, со соодветни права и дозволи.
Но, употребата за измама, лажно претставување или неовластена обработка на лични податоци може да отвори сериозни правни прашања.
Во САД, Федералната комисија за комуникации во февруари 2024 година утврди дека гласовите генерирани со вештачка интелигенција спаѓаат во категоријата вештачки гласови според релевантните правила за автоматизирани телефонски повици.
Ова има значење за спроведувањето на американските ограничувања за таквите повици.
Но, американското правило не е закон што директно се применува во Македонија.
Кај нас правната проценка зависи од конкретното дејствие, начинот на употреба на снимката и применливите одредби од домашното законодавство.
ШТО ПРЕДВИДУВА ЗАШТИТАТА НА ЛИЧНИТЕ ПОДАТОЦИ ВО МАКЕДОНИЈА?
Агенцијата за заштита на личните податоци објаснува дека личен податок е секоја информација што се однесува на идентификувано или лице што може да се идентификува.
Во определени околности, аудиоснимка на човек може да претставува личен податок.
Ако гласовните карактеристики се обработуваат со специфични технички средства за единствена идентификација на лице, може да се постави и прашање за обработка на биометриски податоци.
Но, не треба да се тврди дека секоја обична аудиоснимка автоматски претставува посебна категорија биометриски податоци.
Тоа зависи од начинот и целта на обработката.
Во Македонија постои Закон за заштита на личните податоци, со измени објавени во „Службен весник“ во 2020, 2021 и 2025 година.
Ако некој смета дека неговиот глас е неовластено обработуван или злоупотребен, може да побара правен совет и да ги разгледа механизмите за заштита што ги предвидува законот.
Ако со лажниот глас се врши измама, закана или друго потенцијално кривично дело, случајот треба да се пријави и кај надлежните органи.
ШТО АКО ВЕЌЕ СТЕ ИСПРАТИЛЕ ПАРИ?
Ако сте извршиле уплата по сомнителен телефонски повик, најважно е веднаш да реагирате.
Контактирајте ја банката или финансискиот сервис преку кој се испратени парите.
Објаснете дека постои сомневање за измама и побарајте информации дали трансакцијата може да се запре, оспори или следи.
Не постои гаранција дека парите ќе бидат вратени, но брзата реакција може да биде важна.
Зачувајте ги телефонскиот број, времето на повикот, пораките, доказите за уплата и другите релевантни информации.
Не ги бришете комуникациите што можат да послужат како доказ.
Ако сте откриле лозинка или код за пристап, веднаш контактирајте ја соодветната институција и преземете мерки за обезбедување на сметката.
Потоа пријавете го случајот во полиција.
Министерството за внатрешни работи на Северна Македонија има објавено насоки за пријавување компјутерски криминал преку надлежните сектори и одделенија.
Пријавата е важна и кога не сте сигурни дали измамникот навистина користел вештачка интелигенција.
Клучно е да се пријави сомнителното дејствие, а техничката анализа да им се препушти на надлежните служби.
ПЕТ ПРАКТИЧНИ ПРИМЕРИ ШТО ПОКАЖУВААТ КОЛКУ Е ВАЖНА ПРОВЕРКАТА
Прв пример: Мајка добива повик од „синот“.
Соговорникот тврди дека имал несреќа и бара итна уплата. Мајката го прекинува разговорот и се јавува на вообичаениот број на синот. Тој потврдува дека е дома и дека ништо не се случило.
Во оваа ситуација независната проверка ја спречува можната измама.
Втор пример: Вработен добива повик од „директорот“.
Гласот звучи убедливо, но бара уплата на нова банкарска сметка. Вработениот ја проверува инструкцијата преку претходно договорена деловна процедура.
Се утврдува дека директорот не дал такво барање.
Трет пример: Постар човек добива повик од „внуката“.
Гласот е вознемирен и бара пари. Соговорникот инсистира никој друг да не биде известен. Наместо веднаш да испрати средства, човекот контактира друг член на семејството.
Приказната се покажува како лажна.
Четврт пример: На интернет се појавува компромитирачка аудиоснимка.
Гласот звучи како глас на познато лице. Но, не постои проверлив извор за потеклото на снимката.
Одговорното постапување е содржината да не се претставува како автентична додека не се утврдат фактите.
Петти пример: Банкарски повик бара код за потврда.
Соговорникот звучи професионално и тврди дека постои сомнителна трансакција. Наместо да го каже кодот, клиентот го прекинува разговорот и ја контактира банката преку официјалниот канал.
Така се избегнува откривање чувствителни податоци на непроверено лице.
Овие примери се илустративни сценарија, а не тврдења за конкретни пријавени случаи во Македонија.
ЗОШТО ИЗМАМИТЕ СО ГЛАС МОЖАТ ДА БИДАТ ОСОБЕНО ОПАСНИ ЗА ПОСТАРИТЕ ЛУЃЕ?
Измамниците што користат лажни семејни итни случаи често се обидуваат да ја искористат грижата за блиските.
Постар човек што добива вознемирувачки повик од лице кое звучи како негово внуче може да почувствува силен притисок веднаш да помогне.
Но, не треба да се создава стереотип дека постарите лица се единствените или нужно најлесните жртви.
И млади, технолошки образовани луѓе можат да бидат измамени ако повикот е доволно убедлив и дојде во погрешен момент.
Клучниот фактор не е само возраста.
Важни се околностите, достапните информации, начинот на манипулација и можноста жртвата да направи независна проверка.
Затоа е корисно целото семејство да разговара за ваквите ризици.
Особено е важно никој да не се чувствува обврзан веднаш да испрати пари само затоа што соговорникот звучи како близок човек.
ДАЛИ ВЕШТАЧКАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА МОЖЕ И ДА НÈ ЗАШТИТИ?
Да.
Истата област на технологија што овозможува создавање синтетички гласови се користи и за развој на системи за откривање манипулирано аудио.
Истражувачите работат на методи за анализа на гласовни обрасци, потврдување на потеклото на аудиоснимките и откривање невообичаени карактеристики.
Постојат и пристапи што се обидуваат да го отежнат неовластеното клонирање преку заштита на оригиналните снимки.
Но, ниту еден технички метод не треба да се смета за апсолутна гаранција.
Најдобрата заштита комбинира технологија, безбедносни процедури и човечка проверка.
За семејствата тоа значи договорен начин за потврдување идентитет.
За компаниите тоа значи повеќестепено одобрување финансиски трансакции.
За банките тоа значи користење повеќе независни механизми за автентикација.
За медиумите тоа значи проверување на изворот и автентичноста на аудиосодржините пред објавување.
НОВОТО ПРАШАЊЕ НА ДИГИТАЛНАТА ЕРА: ДАЛИ МОЖЕМЕ ДА МУ ВЕРУВАМЕ НА ОНА ШТО ГО СЛУШАМЕ?
Со децении важеше едно непишано правило.
Фотографијата можеби може да биде изменета, текстот може да биде фалсификуван, но гласот на човек што добро го познаваме изгледаше како сигурен доказ за неговиот идентитет.
Современата вештачка интелигенција го менува тоа правило.
Денес е можно да слушнеме глас што личи на гласот на близок човек, иако тој никогаш не ги изговорил тие зборови.
Ова не значи дека треба да станеме недоверливи кон секој телефонски повик.
Но, значи дека мора да го промениме начинот на проверување важни информации.
Гласот може да биде сигнал.
Не треба да биде единствен доказ.
Особено кога некој бара пари, лични податоци, тајност или итна одлука.
ЗАКЛУЧОК: ВАШИОТ ГЛАС МОЖЕ ДА БИДЕ ИМИТИРАН, НО ИЗМАМАТА МОЖЕ ДА СЕ СПРЕЧИ
Клонирањето глас е реална технолошка можност.
Во одредени услови, релативно кратки аудиоснимки можат да се искористат за создавање синтетички говор што потсетува на вистинска личност.
Ова отвора можности за корисни услуги, но и за злоупотреба на довербата.
Најголемиот ризик се појавува кога убедливиот глас се комбинира со итност, страв, тајност и барање за пари.
Затоа најважната заштита не е способноста да препознаете дали звукот е создаден со вештачка интелигенција.
Најважно е да не носите значајни одлуки без независна проверка.
Ако некој ви се јави со гласот на вашето дете и бара итна уплата, прекинете го разговорот и јавете му се на познат број.
Ако некој звучи како вашиот директор и бара финансиски трансфер, потврдете го барањето преку службена процедура.
Ако некој се претставува како банкарски службеник, не откривајте лозинки и кодови.
И ако на интернет слушнете аудиоснимка што наводно докажува дека некој изговорил нешто, проверете го нејзиното потекло пред да поверувате или да ја споделите.
Во свет во кој компјутер може да создаде глас што звучи како човек што го познаваме цел живот, најважното правило станува едноставно: не верувајте само затоа што препознавате глас – проверете кој навистина зборува.
