Некогаш најчесто прашање беше: „Каде да најдам работа?“
Денес сè почесто се слуша друго прашање: „Каде да најдам работник?“
На прв поглед, изгледа чудно. Агенцијата за вработување секојдневно има активни огласи за различни работни позиции — од угостителство и трговија, до воспитувачи, тренери, технички профили и други занимања. Дел од огласите се објавуваат со краток рок на важност, што покажува дека пазарот постојано бара луѓе.
Но ако работни места има, зошто толку работодавачи велат дека не можат да најдат работници?
Одговорот не е едноставен. Не е точно дека луѓето не сакаат да работат. Премногу лесно е да се каже „младите се мрзливи“ или „народот не сака работа“. Вистината е подлабока и понепријатна: луѓето не бегаат секогаш од работа, туку од лоши услови, ниски плати, непочитување, несигурност и чувство дека трудот не им се вреднува.
Работата повеќе не е само прашање на работно место. Работата денес е прашање на достоинство.
Ако платата не стигнува за нормален месец, ако работното време се растегнува без јасни граници, ако работникот се третира како лесно заменлив, ако нема слободен ден кога му треба, ако се очекува сè да трпи затоа што „така е кај сите“ — тогаш не е чудо што многумина избираат да заминат, да бараат нешто друго или воопшто да не се пријават.
Според Државниот завод за статистика, бројот на невработени лица во првото тримесечје од 2026 година е намален во споредба и со претходното тримесечје и со истиот период лани. Тоа значи дека бројките се движат, но бројките не ја објаснуваат целата приказна.
Затоа што на хартија може да има помалку невработени, а во реалноста фирмите пак да немаат луѓе. Може да има огласи, а да нема пријавени. Може да има кандидати, а да нема доволно доверба меѓу работникот и работодавачот.
Токму тука е новата загатка на Македонија.
Работодавачот вели: „Нема работници.“
Работникот вели: „Нема нормална работа.“
Младите велат: „Нема иднина.“
Родителите велат: „Децата ќе си заминат.“
А државата гледа бројки и мисли дека проблемот е решен.
Но не е.
Проблемот не е само дали има работно место. Проблемот е какво е тоа работно место. Дали платата е доволна? Дали има почит? Дали има можност за напредување? Дали работникот се чувствува како човек или како бројка во смена?
Просечната нето-плата во февруари 2026 година изнесувала 46.159 денари, според Државниот завод за статистика. Но просекот често знае да звучи подобро од реалноста, затоа што многу луѓе примаат помалку од просекот, а токму тие ја чувствуваат најголемата тежина на пазарот на труд.
Затоа не е доволно да се каже: „Еве оглас, дојди работи.“
Денешниот работник прашува нешто повеќе:
Колку ќе земам?
Колку ќе работам?
Ќе ме почитуваат ли?
Ќе имам ли живот по работа?
Ќе можам ли да платам сметки?
Ќе можам ли да планирам иднина?
Ако одговорот е нејасен, човекот се двоуми. Ако одговорот е лош, човекот не доаѓа.
И тука работодавачите мора да разберат една нова реалност: старите правила повеќе не функционираат. Времето кога работникот молчел, трпел и бил благодарен само затоа што има работа полека исчезнува. Денес луѓето споредуваат, бараат, прашуваат, заминуваат. Некои во странство, некои во друга фирма, некои во сопствен мал бизнис, некои во сива зона, некои во целосна апатија.
Најголемата промена е што работникот веќе не ја гледа работата само како извор на плата. Ја гледа како дел од животот. А ако работата му го троши здравјето, времето и нервите, тогаш платата мора да биде навистина добра за да остане. Ако не е, заминува.
Од друга страна, не може да се игнорира ни проблемот на работодавачите. И тие се соочуваат со трошоци, конкуренција, даноци, недостиг на квалификувани кадри и нестабилен пазар. Малите фирми особено тешко се борат: сакаат добар работник, но не секогаш можат да понудат плата како голема компанија или странство.
Затоа ова не е војна меѓу работникот и работодавачот. Ова е судир меѓу стариот модел и новата реалност.
Во таа реалност, мајсторот станува сè повреден. Занаетчијата станува редок. Човекот што знае да поправи, да изгради, да инсталира, да вози, да готви, да продава, да комуницира — станува побаран од многу дипломи што не водат до практична вештина.
Македонија долго време ги убедуваше младите дека сите мора да имаат диплома. А сега сфаќаме дека ни недостигаат луѓе што знаат работа со раце, со дисциплина, со одговорност и со конкретна вештина.
Тоа е уште една загатка: имаме образовани луѓе, но немаме доволно подготвени луѓе за реалниот пазар. Имаме огласи, но немаме секогаш кадар. Имаме млади, но многумина не ја гледаат иднината овде. Имаме фирми, но не сите се подготвени да го платат трудот како што треба.
Затоа прашањето „каде се работниците?“ не треба да се постави со лутина, туку со чесност.
Некои работници се во странство.
Некои се разочарани.
Некои се преквалификуваат.
Некои работат нешто сосема друго.
Некои не веруваат дека трудот овде ќе им донесе нормален живот.
И додека тоа не се промени, ќе има огласи, но ќе нема луѓе. Ќе има позиции, но ќе нема доверба. Ќе има работа, но не секогаш и желба да се прифати таква работа.
Решението не е само во повеќе огласи. Решението е во подобри услови, реални плати, почит кон работникот, вложување во вештини, практично образование и нов однос кон трудот.
Работникот не е трошок. Работникот е човекот што ја држи фирмата жива.
Ако тоа не се разбере, Македонија ќе продолжи да живее со чудна слика: работни места има, но работници нема. И тоа нема да биде затоа што луѓето не сакаат да работат, туку затоа што сè повеќе луѓе сакаат нивната работа конечно да вреди.
