Со години главното прашање на македонскиот пазар на труд беше едноставно: дали има работа? Сè повеќе изгледа дека во периодот што доаѓа прашањето ќе биде сосема поинакво: има ли кој да работи? Тоа е промена што може суштински да ја смени позицијата на работникот, односот меѓу работодавачите и вработените, но и висината на платите во голем број сектори.
Најновите бројки веќе покажуваат дека процесот не е теоретски. Просечната нето-плата во јули достигна 48.499 денари и беше за 7,1 проценти повисока отколку во истиот месец минатата година. Истовремено, реалната плата – односно платата коригирана за растот на цените – исто така бележи раст. Тоа значи дека зголемувањето не е само номинален ефект на инфлацијата.
Но вистинскиот притисок можеби допрва следува. Причината е многу едноставна: кога компаниите имаат повеќе потреба од работници отколку што има расположливи луѓе со соодветни способности, цената на трудот почнува да расте. А платата, колку и да звучи грубо економски, е токму тоа – цена што работодавачот ја плаќа за нечие време, знаење и способност.
Пред дваесет години работникот бараше фирма – утре фирмите може сè повеќе да бараат работници
Македонскиот пазар на труд долго функционираше во средина во која работодавачот имаше посилна преговарачка позиција. За едно работно место често имаше повеќе кандидати, невработеноста беше висока, а човек кој не беше задоволен од платата добро размислуваше пред да даде отказ бидејќи не знаеше кога ќе најде следна работа.
Таа рамнотежа постепено се менува.
Во вториот квартал од 2026 година официјално биле регистрирани 10.697 слободни работни места. Најмногу непополнети позиции имало во трговијата, производството, угостителството, административните и помошните услуги, транспортот и градежништвото. Особено впечатлива е стапката на слободни работни места во угостителството и сместувањето, каде над шест проценти од позициите биле непополнети.
Тоа создава сосема нова ситуација. Кога една продавница не може да најде продавач, ресторан не може да најде келнер или готвач, производствена компанија бара оператори, транспортна фирма возачи, а градежна компанија мајстори, работодавачот повеќе нема бесконечен простор да каже: „Ако не сакаш ти, има друг“.
Понекогаш друг едноставно нема.
И токму таа реченица може да биде најголемиот двигател на платите во следните години.
Недостигот од работници веќе не е изолиран проблем на неколку професии
Некогаш недостигаше специфичен кадар: добар инженер, искусен програмер или високо специјализиран лекар. Денес проблемот е многу поширок. Се бараат работници во производство, трговија, угостителство, транспорт, градежништво, услуги, занаети и технички професии.
Официјалните податоци покажуваат дека само трговијата во вториот квартал имала повеќе од 2.400 слободни места, производството речиси 2.000, угостителството повеќе од 1.300, административните и помошните услуги над 1.000, а транспортот околу 750.
Кога недостигот ќе се прошири низ толку различни делови на економијата, веќе не зборуваме за проблем на една индустрија. Зборуваме за структурна промена на пазарот на труд.
Тогаш фирмите почнуваат да конкурираат меѓу себе за истиот човек.
Еден ресторан му нуди повисока плата.
Друг му нуди слободна недела.
Трет обезбедува превоз.
Четврт бонус.
Петти подобро работно време.
Во моментот кога работникот добива вистински избор, неговата преговарачка моќ расте.
Најголемиот конкурент на македонскиот работодавач веќе не е фирмата од соседната улица
Тука се случи можеби најголемата промена.
Работодавач од Битола повеќе не конкурира само со друг работодавач од Битола. Компанија од Скопје не конкурира само со компанија од Скопје.
Тие конкурираат со Германија.
Словенија.
Хрватска.
Австрија.
Италија.
Но и со странска компанија која му дозволува на човекот да работи од Македонија преку интернет.
Кога квалификуван работник може релативно лесно да замине во друга земја или да работи за странски работодавач, домашната компанија не може бесконечно да ја одредува платата само според локалните услови.
Тоа е една од причините поради кои иселувањето има двоен ефект. За економијата тоа е загуба на работна сила. Но за работникот што останува може да значи подобра преговарачка позиција.
Колку помалку луѓе има на располагање, толку повреден станува секој добар работник.
Стареењето ќе го засилува истиот притисок
Проблемот не е само што луѓето заминуваат.
Работната сила истовремено старее.
Секоја година илјадници луѓе заминуваат во пензија и мора некој да ги замени. Но генерациите што влегуваат на пазарот на труд се помали од генерациите што постепено го напуштаат.
Токму комбинацијата од стареење и иселување ја посочуваат и меѓународните економски анализи како еден од факторите што ја намалуваат расположливата работна сила во Македонија. ММФ во својата анализа од 2026 година забележува дека невработеноста паднала на историски ниски нивоа во услови на намалување на работната сила поради стареење и емиграција, а истовремено укажува на широко распространет недостиг од работници.
Тоа е многу важна точка.
Дури и ако економијата воопшто не отвора огромен број нови работни места, компаниите сепак ќе мора да наоѓаат луѓе што ќе ги заменуваат оние што заминуваат во пензија.
А ако такви луѓе нема доволно, платата станува едно од главните оружја за привлекување кадар.
Тогаш зошто сè уште имаме 90.000 невработени?
На прв поглед бројките изгледаат контрадикторно.
Во вториот квартал од 2026 година Македонија имала околу 90.000 невработени лица и стапка на невработеност од 11,3 проценти. Како тогаш компаниите можат да тврдат дека нема работници?
Одговорот е во една од најголемите слабости на пазарот на труд: невработен човек не значи автоматски човек кој може веднаш да го пополни слободното работно место.
Може работното место да биде во друг град.
Може платата да биде премала.
Може човекот да нема потребна квалификација.
Може компанијата да бара искусен техничар, а невработениот да има сосема друго образование.
Може работното време да биде неприфатливо.
Може кандидатот да не сака работа во смена.
Може да постои работа, но не и работа што човекот е подготвен да ја прифати под понудените услови.
Токму затоа Македонија може истовремено да има и невработени луѓе и компании што не можат да најдат кадар. ММФ го опишува токму овој парадокс како широко распространет недостиг од работници и несовпаѓање на вештините со потребите на компаниите.
И токму таму платата повторно станува важна.
Работно место кое никој не го прифаќа за 30.000 денари можеби веќе нема проблем со „недостиг од работници“.
Можеби има проблем со цената по која сака да го купи нивниот труд.
Пазарот може да ја направи онаа корекција што со години ја одложувавме
Компаниите нормално сакаат да ги контролираат трошоците. Платите се еден од најголемите трошоци во многу бизниси и ниту еден разумен сопственик нема доброволно да ги зголемува ако нема економска причина.
Но недостигот од работници е токму таква причина.
Ако фирма губи искусен работник затоа што конкурент му понудил 8.000 денари повеќе, таа има избор: или ќе ја изедначи понудата или ќе го изгуби човекот.
А губењето работник исто така има цена.
Нов оглас.
Интервјуа.
Обука.
Пониска продуктивност додека новиот човек ја научи работата.
Грешки.
Дополнителен товар за другите вработени.
Можна загуба на клиенти.
Во одреден момент зголемувањето од 5.000 или 10.000 денари може да биде поевтино од постојаното барање нов работник.
Тогаш платата расте не затоа што работодавачот станал подарежлив, туку затоа што економската математика го принудила.
Најсилниот раст можеби нема да биде кај професиите што традиционално ги сметаме за „престижни“
Ова може да биде една од најинтересните промени.
Ако пазарот навистина продолжи во оваа насока, најголем притисок за раст на платите може да има токму кај професиите кај кои физички недостигаат луѓе.
Електричари.
Водоинсталатери.
Заварувачи.
Механичари.
Возачи.
Готвачи.
Келнери.
Градежни работници.
Оператори во производство.
Техничари.
Медицински кадар.
Негуватели.
Добар занаетчија веќе денес во одредени случаи има многу посилна пазарна позиција отколку човек со факултетска диплома во област со голем број кандидати.
Во следниот период таа разлика може дополнително да се зголемува.
Не затоа што образованието ја губи вредноста, туку затоа што пазарот плаќа и за реткост.
А ако има десет кандидати за едно административно место и еден кандидат за пет места на електричари, не е тешко да се погоди кој со текот на времето ќе има поголема моќ да бара повисока цена за својот труд.
И работодавачите ќе мора да конкурираат со нешто повеќе од пари
Платата ќе биде главниот механизам, но не и единствениот.
Како што работникот станува поредок, тој почнува да поставува повеќе прашања.
Колку викенди ќе работам?
Дали сум пријавен на целата плата?
Имам ли платен прекувремен труд?
Колку денови одмор?
Каков е шефот?
Може ли да го земам детето од градинка?
Колку ми е далеку работното место?
Дали фирмата обезбедува храна или превоз?
Има ли бонус?
Има ли шанса за напредување?
Во таква средина компанија што нуди 2.000 денари повеќе, но има лош однос кон вработените, можеби сепак ќе губи кадар.
Затоа недостигот од работна сила нема само да ги зголеми платите.
Може да го подобри и целиот пакет што го добива работникот.
Но растот на платите има граница – а таа се вика продуктивност
Тука мора да се постави и другата страна на анализата.
Платите не можат бесконечно да растат само затоа што нема работници.
Ако човек создава производ или услуга вредна 60.000 денари месечно, компанијата не може долгорочно да му исплаќа 80.000 без да ја зголеми продуктивноста, цената на производот или да ја намали заработката.
Токму тука се наоѓа најголемиот економски ризик.
ММФ веќе предупредува дека растот на платите во Македонија е силен, а продуктивноста не расте со исто темпо. Ако разликата стане преголема, фирмите можат да ја изгубат конкурентноста, особено оние што продаваат производи на странските пазари.
Тоа значи дека следната фаза не може да биде само:
„Ќе ги зголемиме платите.“
Мора да биде:
„Ќе создадеме услов работникот со повисока плата да создава и поголема вредност.“
Подобра опрема.
Автоматизација.
Обука.
Дигитализација.
Подобра организација.
Помалку административно губење време.
Подобар менаџмент.
Токму продуктивноста ќе одреди дали растот на платите ќе биде здрав и одржлив или само ќе се претвори во повисоки цени.
Дел од компаниите ќе одговорат со автоматизација наместо со бесконечни покачувања
Ако работникот станува премногу редок и скап, бизнисот ќе бара алтернатива.
Во супермаркет – каса за самопослужување.
Во фабрика – робот.
Во магацин – автоматизиран систем.
Во администрација – софтвер.
Во канцеларија – вештачка интелигенција.
Во ресторан – дигитално нарачување.
Тоа значи дека недостигот од работна сила истовремено може да го забрза растот на платите и автоматизацијата.
Најинтересната позиција ќе ја има човекот што знае да работи со новата технологија.
Тој нема лесно да биде заменет.
Напротив, неговата вредност може да порасне.
Втората реакција ќе биде увозот на работна сила
Ако домашниот пазар не може да обезбеди доволно луѓе, бизнисот логично ќе почне да ги бара на друго место.
Тоа веќе се случува во многу европски земји, а Македонија тешко дека ќе биде исклучок.
Странски работници можат да го ублажат недостигот и да им помогнат на одредени сектори да продолжат да функционираат. Но тие веројатно нема целосно да го отстранат притисокот врз платите, особено кај квалификуваниот кадар.
Затоа пазарот на труд во следните години може да стане многу поинтернационален од она на што сме навикнати.
Македонски работници во Германија.
Работници од други земји во Македонија.
Луѓе од Македонија што работат онлајн за странски компании.
Сите на ист пазар.
Тоа дополнително ќе ја прави платата помалку локална категорија.
Најголемата промена може да биде психолошка – работникот ќе престане да мисли дека мора да биде благодарен само затоа што има работа
Со децении кај нас постоеше една специфична култура на пазарот на труд.
„Ќути, барем имаш работа.“
Во средина со висока невработеност таа реченица имаше економска логика. Човек што ќе дадеше отказ можеше со месеци да остане без работа.
Но ако пазарот продолжи да се затегнува, таа психологија постепено ќе исчезнува.
Работникот ќе знае дека има друга опција.
А кога знае дека има избор, многу потешко прифаќа мала плата, неплатен прекувремен труд, лош однос или работа без перспектива.
Тоа може да биде една од најголемите трансформации на македонскиот пазар на труд во последните три децении.
Не само поголеми плати.
Туку поинаков однос на моќ.
Платата од 50.000 денари може многу побрзо отколку што мислиме да престане да звучи како „добра плата“
Просечната нето-плата веќе се приближи до 50.000 денари.
Во јули изнесуваше 48.499 денари, што е 7,1 проценти повеќе од една година претходно. Во финансискиот сектор растот бил над 10 проценти, сличен раст имало во водоснабдувањето и управувањето со отпад, а близу 10 проценти и во недвижностите.
Ако недостигот од кадар продолжи, номиналните износи што денес ги сметаме за високи можат релативно брзо да станат вообичаени во дел од професиите.
Не затоа што сите одеднаш ќе станеме побогати.
Туку затоа што вредноста на расположливиот труд ќе расте.
Истото веќе сме го виделе кај добрите мајстори. Пред неколку години човек прашуваше колку ќе чини работата. Денес понекогаш првото прашање е:
„Кога можете да дојдете?“
Во моментот кога времето на работникот станува потешко да се купи, неговата цена расте.
Но нема сите плати да растат еднакво
Ова е клучната нијанса.
Не треба да очекуваме автоматски раст од 10 или 20 проценти во секоја професија.
Најголем притисок ќе има таму каде што се исполнуваат неколку услови истовремено: има реална побарувачка, нема доволно квалификувани луѓе, компанијата може економски да издржи повисока плата и работникот лесно може да се пресели кај конкурент или во странство.
Во професиите каде има голем број кандидати, малку работни места или голем простор за автоматизација, притисокот може да биде многу послаб.
Затоа следната деценија може да донесе не само повисоки плати, туку и многу поголеми разлики меѓу професиите.
Некои занимања што денес ги сметаме за обични може да станат скапо платени.
Други што традиционално носеле статус можеби ќе имаат многу послаб раст.
Парадоксално, иселувањето може да биде еден од факторите што ќе ги доближи домашните плати до европските
Тоа е непријатна економска логика.
На Македонија не ѝ одговара да губи работоспособни луѓе. Долгорочно тоа е огромен проблем за економијата, пензискиот систем и демографијата.
Но секој човек што заминува истовремено ја намалува понудата на труд дома.
Ако побарувачката остане иста, цената расте.
Тоа значи дека токму недостатокот на луѓе може да ги принуди фирмите побрзо да ги зголемуваат платите отколку што би го правеле во услови на голема невработеност.
Се разбира, постои точка по која ова престанува да биде позитивно. Ако нема доволно луѓе воопшто, фирмите нема само да плаќаат повеќе – некои ќе престанат да растат, ќе се преселат или ќе затворат.
Затоа целта не може да биде „нека има што помалку работници за платите да растат“.
Целта мора да биде продуктивна економија во која платите растат затоа што работата создава поголема вредност.
Следната битка меѓу компаниите нема да биде само за клиенти – ќе биде за луѓе
Тука можеби лежи најважната промена.
Компаниите со години вложуваа огромни средства за да освојат купувач.
Маркетинг.
Реклама.
Попусти.
Лојалност.
Брендирање.
Во следниот период дел од нив ќе мора на ист начин да размислуваат и за работниците.
Зошто добар човек би дошол токму кај нас?
Зошто би останал?
Зошто да не оди кај конкурентот?
Зошто да не замине во странство?
Одговорот повеќе нема да може да биде само:
„Затоа што му треба работа.“
И тоа е можеби најдобрата вест за македонскиот работник.
Недостигот на работна сила носи сериозни ризици за економијата, но истовремено создава нешто што на нашиот пазар долго недостигаше – вистинска конкуренција за работникот.
А каде што има конкуренција за ограничен ресурс, цената обично оди нагоре.
Затоа е разумно да се очекува дека во периодот што следува притисокот за раст на платите ќе остане силен, особено во секторите во кои веќе денес недостигаат луѓе.
Можеби за неколку години најголемиот проблем на работникот нема да биде како да најде работа.
Најголемиот проблем на работодавачот ќе биде:
како да најде човек – и колку ќе мора да го плати за да остане.
