На пазар сè почесто се слушаат две реченици што звучат спротивно, но всушност ја опишуваат истата мака.
Купувачот вели: „Сè е прескапо.“
Земјоделецот вели: „Не ми се исплати.“
И двајцата се во право.
Купувачот ја гледа цената на тезга, во маркет или на пазар. Гледа домати, пиперки, краставици, јагоди, кромид, компир и пресметува колку може да стави во кеса без да го испразни паричникот. За него, храната станува сè поголем трошок.
Земјоделецот, пак, ја гледа цената од другата страна. Гледа семе, расад, нафта, ѓубриво, вода, заштита, работна рака, амбалажа, превоз, ризик од град, суша, болести и нестабилен откуп. За него, производството станува сè поголем ризик.
Тука е парадоксот: храната е скапа за купувачот, а често евтина за производителот.
На пазар во Скопје на пример, црвениот домат се движел од околу 70 денари за килограм, розевиот домат од стигнувал и до 100 денари, краставицата околу 60 денари, а домашните јагоди околу 150-200 денари за килограм. За купувачот тоа се високи цени кога треба да наполни торба за цело семејство.
Но тоа што го плаќа купувачот не значи дека целата сума завршува кај земјоделецот. Од нивата до трпезата има долг пат: берба, сортирање, гајби, транспорт, откуп, препродавачи, пазарни трошоци, кало, складирање и маржа. Секој чекор додава цена, а производителот често останува со најтешкиот дел од ризикот.
Затоа кога купувачот се лути на цената, не мора секогаш да се лути на земјоделецот. А кога земјоделецот вели дека не се исплати, не значи дека не ја гледа маката на купувачот. Едноставно, двајцата гледаат различни делови од истиот проблем.
Во првото тримесечје од 2026 година, откупот и продажбата на земјоделските производи изнесувале 4,08 милијарди денари. Кај откупот од индивидуалните производители било забележано намалување од 46,2 проценти, додека продажбата од сопствено производство пораснала за 16,1 проценти. Овие бројки покажуваат дека пазарот не е едноставен и дека зад цените стојат движења што обичниот купувач не ги гледа на тезга.
Земјоделецот не работи со сигурна плата. Тој вложува однапред, а не знае што ќе добие на крај. Ако има град, губи. Ако има суша, губи. Ако има премногу увоз во ист момент, цената паѓа. Ако нема работници за берба, родот може да остане на нива. Ако откупната цена е ниска, производството може да заврши како загуба.
Купувачот, од друга страна, не може да чека економски објаснувања кога стои пред тезга. Тој има плата, сметки, деца, кредити и фрижидер што треба да се наполни. За него не е утеха што производството поскапело, кога на крајот треба да плати повеќе за истата салата.
И токму тука се судираат двете вистини.
Едната вистина е дека граѓаните сè потешко купуваат. Сезоната повеќе не значи автоматски евтина храна. Доматот, пиперката, краставицата, овошјето и основните производи сè почесто се купуваат „по малку“, не затоа што луѓето не сакаат, туку затоа што пресметуваат.
Другата вистина е дека земјоделецот сè потешко произведува. Не е доволно само да имаш земја. Треба пари за вложување, работници, механизација, вода, заштита, гориво и пласман. Ако на крајот цената не го покрие трудот, следната година многумина ќе се запрашаат дали воопшто да садат.
Ако земјоделецот се откаже, купувачот утре ќе плаќа уште поскапо.
Затоа ова не е борба меѓу купувачот и производителот. Ова е проблем на цел систем. Земјоделецот треба да добие фер цена за трудот, а купувачот треба да има храна што може да ја плати. Ако едниот губи, на крајот губи и другиот.
Најголемата опасност е да се создаде лажна слика дека земјоделците се виновни за високите цени или дека купувачите не ја разбираат нивната мака. Вистината е дека и едните и другите се притиснати. Едните од трошоците за производство, другите од трошоците за живот.
Решението не е едноставно, но почнува со чесно прашање: колку од цената што ја плаќа купувачот навистина стигнува до производителот?
Додека тоа не се види јасно, на пазар ќе продолжи истиот разговор. Купувачот ќе вели дека е скапо. Земјоделецот ќе вели дека не се исплати. А посреде ќе стои храна што станува сè поголема пресметка за сите.
На крајот, вистината не е ниту само на тезгата, ниту само на нивата.
Вистината е меѓу нив.
И ако не се најде начин таа врска да биде поправедна, ќе имаме скапа храна, незадоволни купувачи и сè помалку луѓе што сакаат да ја произведуваат.
ПОПУЛАРНО НА ИНТЕРНЕТ...
