Обраќањето на премиерот Христијан Мицкоски пред Генералното собрание на Обединетите нации може да се чита како обид на меѓународната сцена да се постават неколку клучни позиции на Македонија за нејзината геополитичка ориентација, односите со големите сили, европската интеграција, инфраструктурното поврзување и зелената транзиција.
Централната порака е дека Македонија, како мала држава, не може да си дозволи неопределеност во период кога глобалните односи повторно се менуваат. Мицкоски ја опиша новата меѓународна реалност како период во кој се прераспределува моќта, а економијата и безбедноста сè повеќе се испреплетуваат. Трговијата, енергетиката, технологијата, критичните суровини и транспортните правци повеќе не се само економски прашања, туку стануваат дел од пошироката геополитичка слика.
Оттука произлегува и најдиректната политичка порака од говорот: „Нашиот одговор е јасност.“
Премиерот ја потврди определбата Македонија да остане цврсто позиционирана во НАТО, да ги развива стратешките односи со САД и да продолжи кон полноправно членство во ЕУ. Овие три определби ги претстави како една поширока геополитичка ориентација заснована врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија.
Но говорот не беше само потврда на западната ориентација. Паралелно со неа, Мицкоски испрати порака дека Македонија сака да комуницира и со држави со различни политички интереси. Според неговата позиција, јасната стратешка ориентација не треба да значи затворање кон остатокот од светот, туку поголема самодоверба во односите со различни партнери.
Европа – стратешка цел, но и процес со правила
Најостриот дел од пораката беше насочен кон европскиот интегративен процес.
Мицкоски ја потврди ЕУ како „природен политички, економски и институционален дом“ на Македонија, но истовремено порача дека европскиот пат мора да биде заснован на заслуги, јасни правила и мерливи критериуми.
Тука се поставува и двојната порака на говорот: Македонија презема одговорност за сопствените реформи, но очекува и европските правила да бидат предвидливи.
Премиерот нагласи дека домашните слабости не треба да се префрлаат на Брисел, Македонија мора да го зајакне владеењето на правото, институциите и конкурентноста на економијата. Но истовремено, од ЕУ се очекува критериумите да останат исти и исполнувањето на условите да води кон напредок.
Оттука доаѓа и неговата формулација: „Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила.“
Тоа е порака која домашно може да се чита како инсистирање Македонија да не се откажува од европската перспектива, но и да не прифаќа неизвесност без јасно дефиниран исход.
Географијата како економска и геополитичка предност
Втората голема тема во говорот на премиерот Мицкоски беше инфраструктурата.
Коридорите VIII и X Мицкоски ги постави во поширок европски контекст како можност Македонија да стане врска меѓу Јадранското, Црното и Егејското Море и Централна Европа.
Ова е повеќе од инфраструктурна порака.
Во време кога сигурноста на синџирите на снабдување, енергетската безбедност и транспортните правци повторно добиваат стратешко значење, позиционирањето на Македонија како транзитна и транспортна точка може да има и економска и геополитичка тежина.
Клучната порака е дека географската положба сама по себе не носи економска корист. Таа станува предност само доколку државата изгради инфраструктура и институции кои можат да ја претворат таа положба во поврзаност.
Затоа реченицата „Нашата географија не мора да биде наша судбина“ е една од суштинските пораки на говорот.
Позицијата на мала држава: правилата се прашање на заштита
Мицкоски посебно ја нагласи позицијата на малите држави во меѓународниот систем.
Аргументот е дека големите сили можат полесно да прават стратешки пресврти, додека за малите држави погрешните геополитички проценки можат да имаат долгорочни последици. Затоа, според него, Македонија има интерес меѓународните правила да бидат стабилни и предвидливи.
Овој дел од говорот ја поврзува надворешната политика со едно од најважните прашања за малите држави како да ги заштитат своите интереси во систем во кој односот на силите не е еднаков.
Во истиот контекст е и критиката кон политиката на постојани отстапки. Мицкоски порача дека довербата во меѓународните институции не може бесконечно да биде еднострана обврска и дека исполнувањето на критериумите треба да носи напредок.
Тука говорот добива и силна домашна политичка димензија: граѓаните, според оваа порака, треба да имаат причина да веруваат дека преземените обврски и направените компромиси водат кон конкретен резултат.
Зелената транзиција да, но без нови зависности
Последната поголема порака во ОН се однесува на климатската политика.
Мицкоски не ја оспорува потребата од зелена транзиција напротив, експлицитно ја определува како неопходна. Но поставува услов: таа мора да биде економски и социјално одржлива.
Според оваа позиција, ако зелената транзиција создаде преголем товар за граѓаните или ги зголеми разликите меѓу богатите и посиромашните држави, може да ја изгуби политичката поддршка неопходна за нејзино спроведување.
Дополнително, премиерот предупредува дека заменувањето на една зависност со зависност од мал број технологии или извори може да создаде нови стратешки ризици. Затоа, според неговата порака, климатската политика треба истовремено да биде еколошка, економска и социјална политика.
Заедничката нишка на говорот
Иако темите се различни НАТО, САД, ЕУ, Коридорите VIII и X, меѓународните правила и зелената транзиција низ говорот се провлекува една заедничка политичка порака: Македонија сака поактивна улога и појасно позиционирање во меѓународниот систем, но истовремено бара предвидливи правила и простор за заштита на сопствените интереси.
Говорот е поставен врз идејата дека малата држава не треба да биде пасивен набљудувач на глобалните промени.
Напротив, Македонија треба да ја користи својата позиција како членка на НАТО, земја кандидат за ЕУ и географски мост меѓу различни европски транспортни правци за да создава поголема безбедност, економска поврзаност и политичка тежина.
Од тој аспект, обраќањето во ОН не беше само потврда на досегашната надворешнополитичка ориентација. Тоа беше и порака дека Владата сака Македонија да настапува со појасно дефинирани интереси: со Европа како стратешка цел, со САД како стратешки партнер, со НАТО како безбедносна рамка, но и со барање меѓународните правила да важат предвидливо и еднакво.
