Цел живот работеле, штеделе и граделе за да обезбедат покрив над главата. Кога остареле, решиле станот или куќата да им ја препишат на децата. Не побарале пари, не преговарале за цена и не размислувале дека еден ден некој би можел да им каже дека повеќе немаат право да живеат во сопствениот дом. Верувале дека семејната доверба е доволна гаранција. Но, по потпишувањето на договорот и преносот на сопственоста, односите се влошиле. Започнале расправии, закани дека треба да се иселат, ограничување на пристапот до просториите или одбивање да им се обезбеди претходно ветената грижа. Во најтешката ситуација, постариот родител може да остане без имот, без соодветни средства и без сигурно место за живеење.
Ваквото сценарио отвора едно од најчувствителните правни и човечки прашања: што може да направи родител што доброволно го пренел имотот на своето дете, а потоа се соочил со одбивање на грижа, иселување или сериозно нарушени семејни односи?
Дали потписот кај нотар значи дека сè е завршено и дека повеќе не може ништо да се промени? Може ли родителот да ја врати подарената куќа? Што ако во договорот пишува дека има право да живее во неа до крајот на животот? Дали детето може да го исели затоа што веќе е запишано како сопственик? И што ако станот бил пренесен со договор за доживотна издршка, а договорената грижа никогаш не била обезбедена?
Македонското законодавство предвидува повеќе механизми за заштита, но нивната примена зависи од една суштинска работа: што точно потпишал постариот родител и кое право навистина го пренел или задржал?
Подарок, договор за отстапување имот за време на живот, договор за доживотна издршка, продажба и откажување од определено имотно право не се исти правни дејствија. Иако во секојдневниот говор граѓаните често велат дека „му ја препишале куќата на детето“, правните последици можат драстично да се разликуваат.
ЈА ПРЕПИШАВТЕ КУЌАТА НА ДЕТЕТО – Дали тоа значи дека повеќе немате право да живеете во неа?
Да замислиме мајка која по смртта на сопругот останала единствен сопственик на семејната куќа. Бидејќи сакала навреме да ги уреди имотните прашања, склучила договор за дар со кој куќата му ја пренела на својот син.
Договорот бил законски составен, имотот бил префрлен во Катастарот, а синот станал запишан сопственик. Мајката продолжила да живее во куќата, но во договорот немало посебна одредба со која за себе задржала доживотно право на домување или плодоуживање.
Неколку години подоцна синот решил да ја продаде куќата или побарал мајката да се исели.
Во ваков случај првото прашање е дали мајката задржала некакво стварно или договорно право врз недвижноста, а второто е дали постојат законски основи за отповикување на дарот или друга заштита.
Самото тоа што таа претходно била сопственик не значи дека автоматски го задржала правото на доживотно живеење по преносот на сопственоста.
Но, ниту новиот сопственик смее самоволно да ја заклучи куќата, да ги исфрли личните предмети или со закани да го отстрани родителот од домот.
Правото на сопственост, правото на владение, евентуалното право на домување и заштитата од семејно насилство се различни правни прашања. За секое постојат посебни правила.
Затоа најголемата грешка е ваквите случаи да се решаваат само со реченицата: „Куќата веќе не е на твое име, па немаш никакви права“.
ДАРУВАВТЕ СТАН, А ПОТОА ОСТАНАВТЕ БЕЗ СРЕДСТВА ЗА ЖИВОТ – Дали можете да го побарате назад?
Ова е особено важна законска можност.
Член 564 од Законот за облигационите односи предвидува право на отповикување на дар поради немање доволно средства за живот.
Според оваа одредба, дарувач кој нема доволно средства за сопствено издржување или за издржување на лицата што законски е должен да ги издржува, под определените услови може да го раскине договорот, односно да го отповика веќе предадениот дар.
Но, законот не предвидува безусловно враќање на секој подарен имот.
Особено е важно што дарувачот може да бара враќање на она што од примениот дар сè уште се наоѓа во имотот на даропримачот.
Дополнително, законот предвидува даропримачот да може да го избегне отповикувањето доколку се обврзе во соодветна мера да му обезбедува средства за живот што му недостигаат на дарувачот.
Да земеме хипотетички пример. Пензионер со многу ниски примања му го подарил својот единствен стан на синот. Подоцна останал без можност да ги покрива основните животни трошоци и нема каде да живее.
Во ваква ситуација постои причина да се разгледа дали се исполнети условите од член 564.
Но, ако станот во меѓувреме е продаден на трето лице, правната положба може да биде значително посложена. Не треба автоматски да се претпоставува дека секој следен сопственик е должен да го врати имотот само затоа што првичниот дарувач останал без средства.
Затоа навремената реакција е исклучително важна.
ДЕТЕТО ВЕ ИСФРЛА ОД КУЌАТА ШТО СТЕ МУ ЈА ПОДАРИЛЕ – Може ли тоа да биде крајна неблагодарност?
Законот за облигационите односи предвидува и друг, посебен основ за отповикување на дарот.
Според член 563, дарувачот може да го раскине договорот и да го отповика дарот кога даропримачот со своето однесување кон него или кон нему блиско лице ќе покаже крајна неблагодарност.
Оваа одредба е особено значајна кога постои сериозно понижување, насилство, закани или друго тешко однесување кон родителот што го подарил имотот.
Но, не секоја семејна кавга автоматски претставува крајна неблагодарност.
Потребно е да се разгледаат конкретните околности, тежината на однесувањето, доказите и законските услови.
На пример, обична расправија околу семејни трошоци не мора да има исто правно значење како систематско малтретирање, сериозни закани или физичко насилство врз дарувачот.
Особено важно е дека законот предвидува рокови.
Правото на отповикување поради крајна неблагодарност престанува најдоцна во рок од една година од денот кога дарувачот дознал за неблагодарноста, а во секој случај најдоцна по пет години од покажаната неблагодарност.
Овие рокови не треба да се мешаат со други рокови за оспорување договор.
За постар родител тоа значи дека не е разумно со години да ја одложува правната заштита, со надеж дека проблемот ќе исчезне сам од себе.
Ако постои сериозно однесување што би можело да биде основ за отповикување, треба навремено да се побара стручна проценка.
ВО ДОГОВОРОТ ПИШУВА ДЕКА ИМАТЕ ПРАВО ДА ЖИВЕЕТЕ ДО КРАЈОТ НА ЖИВОТОТ – Може ли новиот сопственик да ве исели?
Ова е една од најважните заштити што можат да се предвидат при пренос на недвижност.
Законот за сопственост и други стварни права ги уредува личните службености, меѓу кои се правото на плодоуживање, правото на употреба и правото на домување.
Според член 223, правото на домување претставува право туѓа станбена зграда, стан или определен дел од недвижноста да се користи за живеење за потребите на носителот на правото и законски опфатените членови на неговото семејство.
Тоа значи дека некое лице може да не биде сопственик на станот, но сепак да има посебно законски заштитено право да живее во него.
Да замислиме татко што сака да го пренесе станот на ќерката, но за себе и за сопругата задржува доживотно право на домување, уредено со соодветна правна исправа и запишано во Катастарот.
Во таква ситуација правата на новиот сопственик мора да се остваруваат со почитување на постојното право на домување.
Тоа што ќерката е сопственик не значи дека може произволно да го игнорира запишаното стварно право на таткото.
Но, важно е и обратното: ако во договорот постои само општа реченица дека родителот „може да остане во станот“, треба внимателно да се утврди дали е воспоставено стварно право на домување или само договорна обврска со поинакво правно дејство.
Затоа не е доволно само да постои семеен договор или усно ветување. Потребно е правото да биде правилно оформено и запишано кога законот го бара тоа.
ШТО Е ПЛОДОУЖИВАЊЕ И ЗОШТО МОЖЕ ДА БИДЕ ПОВАЖНО ОД ОБИЧНО ВЕТУВАЊЕ?
Правото на плодоуживање е посебен облик на лична службеност.
Според член 210 од Законот за сопственост и други стварни права, плодоуживателот има право без надоместок да се служи со стварта во согласност со нејзината намена, зачувувајќи ја нејзината суштина.
Член 211 предвидува дека сопственикот мора да го трпи плодоуживањето и не смее да го остварува своето сопственичко право на начин што го повредува правото на плодоуживателот.
Ова може да биде особено корисно кога постар родител сака да го пренесе имотот на потомок, а истовремено да задржи право да го користи до крајот на животот.
Правото на плодоуживање може, во рамките на законските правила, да опфаќа и користење на определени приходи од недвижноста, што го разликува од потесното право на домување.
Но, плодоуживањето носи и определени обврски. Законот предвидува правила за одржување на стварта и за начинот на нејзино користење.
Според член 213, плодоуживањето врз недвижност стекнато со договор се поврзува со соодветно заверена исправа и упис во јавната книга.
Затоа граѓаните не треба да се потпираат само на уверувањето дека „сите знаат дека родителите ќе живеат тука до смртта“.
Кога таквото право е суштински важно за животната сигурност, треба да постои јасна правна документација.
ДЕЦАТА ЈА ПРОДАЛЕ КУЌАТА, А РОДИТЕЛОТ ИМА ЗАПИШАНО ПРАВО НА ДОМУВАЊЕ – Што се случува со неговата заштита?
Еден од најсериозните ризици е недвижноста да биде продадена на трето лице.
Да замислиме пензионер што ѝ го подарил станот на ќерката, но задржал правилно воспоставено и запишано доживотно право на домување.
Неколку години подоцна ќерката решава да го продаде станот.
Во таков случај не треба да се претпоставува дека продажбата автоматски го брише претходно стекнатото стварно право на родителот.
Кога правото на домување е законски воспоставено и запишано, тоа има правно значење и за лицата што подоцна стекнуваат права врз недвижноста, согласно применливите правила за стварни права и уписи.
Но, потребно е да се провери точно каков товар е запишан, неговото времетраење, редоследот на запишување и дали постојат други права, како хипотеки, што можат да влијаат врз конкретниот случај.
Затоа е особено важно родителот да има актуелен имотен лист од кој се гледа неговото право, а не само стара копија од договорот.
Соодветниот упис може да биде пресуден кога ќе настане спор со нов сопственик или со лице што тврди дека недвижноста ја купило без ограничувања.
ДОГОВОР ЗА ДОЖИВОТНА ИЗДРШКА – Зошто не е исто што и подарување куќа?
Во секојдневниот говор често се мешаат договорот за дар и договорот за доживотна издршка.
Но, законски станува збор за различни договори.
Според член 1029 од Законот за облигационите односи, со договорот за доживотна издршка давателот се обврзува доживотно да го издржува примателот или определено трето лице, а примателот во замена му остава цел или дел од својот имот.
Особено важно е што според овој закон предавањето на имотот е одложено до смртта на примателот на издршката.
Затоа не треба да се претпоставува дека со самото потпишување на ваков договор примателот автоматски ја губи сопственоста врз имотот на истиот начин како при веднаш реализиран договор за дар.
Договорот мора да биде составен и заверен во законски пропишаната форма.
Но, суштината не е само формата. Важни се и обврските што давателот на издршка ги презел.
Тие можат да опфаќаат обезбедување животни потреби, грижа, помош, издржување и други конкретно договорени активности.
Не секој договор предвидува идентични обврски. Затоа е важно тие да бидат јасно наведени, особено кога примателот е постар човек со здравствени или финансиски потреби.
ВИ ВЕТИЛЕ ГРИЖА ДО КРАЈОТ НА ЖИВОТОТ, А ВЕ ОСТАВИЛЕ САМИ – Може ли договорот да се раскине?
Да замислиме пензионер што потпишал договор за доживотна издршка со роднина. Давателот ветил дека ќе обезбедува редовна грижа, помош во секојдневните активности и издржување.
Но, по извесно време престанал да доаѓа, не ги исполнува договорените обврски и одбива да помогне дури и кога на примателот му е неопходна грижа.
Член 1033 од Законот за облигационите односи предвидува можност за раскинување на договорот за доживотна издршка.
Според законската одредба, секоја договорна страна може да бара раскинување ако другата страна не ги исполнува своите обврски.
Дополнително, кога со договорот е предвиден заеднички живот, а односите толку се нарушиле што заедничкото живеење станало неподносливо, законот предвидува можност за судско раскинување.
Но, треба да се докаже што било договорено и кои обврски навистина не биле исполнети.
Затоа се важни медицинските документи, доказите за трошоци, комуникацијата, сведоците и конкретните околности.
Ако давателот тврди дека нудел грижа, но примателот неоправдано ја одбивал, и тоа може да биде предмет на оценување во постапката.
Не треба секое нарушување на семејните односи автоматски да се прогласи за доволен основ за раскинување.
Но, кога договорената издршка сериозно изостанува, примателот има законска можност да бара соодветна правна заштита.
ГО ОТСТАПИВТЕ ИМОТОТ НА ДЕЦАТА УШТЕ ДОДЕКА СТЕ ЖИВИ – Кои права можевте да ги задржите?
Македонскиот Закон за облигационите односи го уредува и договорот за отстапување и распределба на имот за време на живот.
Според член 1022, со овој договор едно лице може да го отстапи целиот или дел од својот имот на потомците.
Законот предвидува посебни услови за важноста на договорот, вклучувајќи ја законски потребната согласност на лицата што се опфатени со правилата за вакво отстапување.
Особено е важен член 1026.
Тој предвидува дека при отстапувањето судот или нотарот ќе го поучи отстапителот за можноста да задржи право на плодоуживање за себе, за брачниот другар или за други законски предвидени лица, како и да договори доживотна рента или издршка.
Ова е важна законска заштита.
Родителот не мора нужно да се откаже од секое право и да ја препушти целата животна сигурност на идните семејни односи.
Тој може, во рамките на законските можности, да уреди определени права и обврски што ќе продолжат да важат и по распределбата на имотот.
Но, ако договорот веќе е склучен без такви одредби, правната положба мора посебно да се провери. Не може автоматски да се внесе ново право во стар договор без соодветен правен основ и постапка.
Член 1028 дополнително предвидува можности за раскинување и отповикување на договорот за отстапување, под законски определените услови, вклучително и во определени случаи на крајна неблагодарност.
ВЕ НАТЕРАЛЕ ДА ПОТПИШЕТЕ – Дали договорот може да се поништи поради закана или измама?
Посебно сериозни се ситуациите во кои постар човек не го пренел имотот слободно, туку поради притисок, закани или измамничко однесување.
Законот за облигационите односи предвидува дека изјавата на волја мора да биде слободна и сериозна.
Член 52 овозможува да се бара поништување на договор кога недозволена закана предизвикала оправдан страв и лицето поради тоа го склучило договорот.
Член 57 предвидува можност за поништување на договор склучен под измама.
Постојат и правила за суштествена заблуда, кога лицето погрешно разбрало определени околности што биле решавачки за неговата договорна согласност.
Да земеме пример со родител на кого му било кажано дека потпишува полномошно за подигнување документи, а подоцна открил дека всушност потпишал договор со кој се пренесува имотно право.
Во таква ситуација може да постои основ за проверка дали станува збор за измама, заблуда или друга неправилност.
Но, самото тврдење дека родителот не го разбрал документот не е доволно за автоматско поништување.
Потребно е да се оценат документите, начинот на потпишување, околностите, евентуалните сведоци и други докази.
Важни се и роковите. Според член 109 од Законот за облигационите односи, правото да се бара поништување на рушлив договор по општото правило престанува по една година од дознавањето за причината, односно од престанувањето на принудата, а во секој случај по три години од склучувањето на договорот.
Овие рокови не треба да се мешаат со правните правила за ништовни договори или со посебните правила за отповикување дар.
Затоа секоја ситуација во која постои сомневање за присилен или измамнички пренос на недвижност бара итна индивидуална правна проверка.
НОТАРОТ ГО ЗАВЕРИЛ ДОГОВОРОТ – Дали тоа значи дека никогаш не може да се оспори?
Многу граѓани веруваат дека договор заверен кај нотар не може да биде предмет на судско преиспитување.
Но, нотарската форма и материјалната полноважност на договорот не се идентични правни прашања.
Нотарската постапка има важна улога во проверката на идентитетот, формата на исправата и исполнувањето на законските услови што спаѓаат во нотарските надлежности.
Но, фактот што договорот е нотарски заверен не значи дека законски дозволените основи за негово оспорување автоматски исчезнуваат.
Ако постојат релевантни докази за недозволена закана, измама, непостоење законски потребна согласност или друг основ предвиден со закон, може да постои можност за правна постапка.
Од друга страна, не е правилно секој договор што подоцна станал неповолен за една страна автоматски да се смета за незаконски.
Правната сигурност бара да се почитуваат и валидно преземените обврски.
Затоа е потребно јасно да се разликува подоцнежно жалење поради донесената одлука од правно релевантен недостаток на договорот или неговото исполнување.
СИНОТ ЈА СМЕНИЛ БРАВАТА, А РОДИТЕЛОТ ОСТАНАЛ ПРЕД ВРАТАТА – Дали сопственикот смее сам да го отстрани?
Ова е една од најитните ситуации.
Дури и кога имотот е запишан на име на друго лице, самоволното одземање на фактичкото владение може да отвори прашање за судска заштита.
Законот за сопственост и други стварни права предвидува посебна заштита на владението.
Според член 183, правото на заштита на владението се остварува во рок од 30 дена од дознавањето за смеќавањето или одземањето и за сторителот, а најдоцна во рок од една година од настанот.
Да замислиме постар човек што непречено живеел во куќата, но еден ден новиот сопственик ја сменил бравата, ги изнел неговите работи и му го забранил пристапот.
Во зависност од конкретните факти, може да се постави прашање за заштита поради одземено владение, независно од конечниот спор за сопственоста.
Во оваа посебна постапка судот првенствено ја оценува последната мирна состојба на владението и дејствието со кое таа била нарушена.
Но, овие рокови се кратки. Затоа лицето не треба да чека со месеци ако било насилно или самоволно отстрането од просторот што го користело.
Не треба ниту самостојно да се обидува со сила повторно да влезе во домот, особено ако постои ризик од физички конфликт.
За таквите ситуации е неопходна навремена правна и, кога е потребно, полициска заштита.
АКО ВЕ ИСФРЛААТ СО ЗАКАНИ – Кога имотниот спор станува и семејно насилство?
Не секој спор меѓу родител и дете претставува семејно насилство. Но, определени постапки можат да ја надминат границата на обичен имотен конфликт.
Ако постар човек е изложен на закани, физичко малтретирање, заплашување, спречување да користи сопствени приходи или намерно создавање економска зависност, може да постојат елементи на семејно насилство.
Законот за спречување и заштита од насилство врз жените и семејното насилство ги опфаќа физичкото, психичкото и економското насилство.
За заштита на жртвата, законот предвидува мерки што можат да вклучуваат и судски наредби за отстранување на сторителот од домот, забрана за приближување и други соодветни мерки, кога се исполнети законските услови.
Ова е особено важно: прашањето кој е сопственик на домот и прашањето кој треба да биде заштитен од насилство не мора секогаш да имаат ист одговор.
Но, мерките за заштита од насилство не треба да се претставуваат како автоматски начин за враќање на пренесеното право на сопственост.
Нивната непосредна цел е заштита на животот, здравјето и сигурноста.
Ако постои реална закана или непосредна опасност, постариот човек треба да се обрати во полиција, до надлежниот центар за социјална работа или до друга институција за заштита.
Во итна ситуација може да се користи бројот 112, а за пријава во полиција и 192.
ДЕЦАТА ИМААТ ОБВРСКА ДА ГИ ИЗДРЖУВААТ РОДИТЕЛИТЕ – Но кога навистина важи тоа правило?
Законот за семејството предвидува посебни правила за меѓусебно издржување меѓу членови на семејството.
Според член 181, децата се должни да ги издржуваат своите родители кои се неспособни за работа, а немаат доволно средства за издржување или не можат да ги остварат потребните средства од својот имот.
Ова може да биде особено важно кога постар родител останал без средства и нема можност самостојно да ги обезбеди основните животни потреби.
Но, треба да се нагласи дека обврската за издржување не постои во идентичен обем и безусловно во секоја семејна ситуација.
Законот предвидува и определени исклучоци, вклучително и можност судот да го одбие барањето кога тоа би претставувало очигледна неправда според конкретните околности.
Исто така, правото на издржување не значи автоматски дека родителот повторно станува сопственик на недвижноста што претходно ја подарил.
Станува збор за различни права и различни постапки.
Во определени случаи можат паралелно да постојат прашања за семејна издршка, отповикување дар, заштита на владението и заштита од насилство.
Кој правен пат е соодветен зависи од конкретниот проблем.
ОСТАНАВТЕ БЕЗ ДОМ И НЕМА КАДЕ ДА ПРЕНОЌИТЕ – Може ли центарот за социјална работа да помогне?
Кога постар човек останува без безбедно место за живеење, правниот спор околу имотот не е единствениот проблем.
Можеби ќе бидат потребни месеци или подолг период за судски да се разреши сопственоста, договорот или правото на користење.
Во меѓувреме, на лицето може веднаш да му требаат сместување, храна, лекарства и грижа.
Системот на социјална заштита предвидува различни услуги за лица што немаат услови за живот во сопственото семејство.
Меѓу нив се услуги за сместување, згрижување, помош во домот и други облици на социјална поддршка, зависно од потребите и расположливите капацитети.
За стари лица постојат посебни облици на грижа и сместување, а кај случаи поврзани со насилство можат да бидат релевантни и мерките за заштита и привремено сместување.
Но, овие услуги не се автоматско право на конкретен стан или установа без проверка на условите.
Потребно е надлежниот центар за социјална работа да ја оцени состојбата и можностите за обезбедување соодветна поддршка.
Затоа, ако постариот човек останал без кров над главата, не треба да чека да заврши имотната парница пред да побара социјална помош.
Правната постапка за недвижноста и итната грижа за лицето можат да се одвиваат паралелно.
НЕМАТЕ ПАРИ ЗА АДВОКАТ – Дали постои бесплатна правна помош?
Да. Македонскиот систем предвидува примарна и секундарна бесплатна правна помош.
Министерството за правда објаснува дека примарната правна помош опфаќа почетни правни информации и совети, како и помош при подготовка на барање за секундарна правна помош.
Секундарната правна помош, под законски утврдени финансиски и други услови, може да вклучува адвокатско застапување во соодветна судска постапка.
Ова е особено важно за постар човек со ниска пензија кој нема средства да плаќа адвокат, а му претстои спор за стан или куќа.
Но, за добивање секундарна правна помош се проверуваат законските критериуми, вклучително и релевантната финансиска и имотна состојба.
Тоа значи дека не секој граѓанин автоматски добива бесплатно застапување само затоа што е пензионер.
Сепак, можноста за добивање почетна правна информација и поддршка е важна почетна точка.
Особено кога постојат кратки рокови за оспорување договор или заштита на владение, правната помош треба да се побара што е можно порано.
КОИ ДОКУМЕНТИ ТРЕБА ДА ГИ ОБЕЗБЕДИ ПОСТАРИОТ РОДИТЕЛ?
Првиот и најважен документ е договорот врз основа на кој имотот бил пренесен или определено право било отстапено.
Потребно е да се утврди дали станува збор за дар, продажба, доживотна издршка, отстапување имот за време на живот или друга правна исправа.
Вториот важен документ е актуелниот имотен лист.
Тој овозможува проверка на запишаниот сопственик и на другите запишани стварни права, товари и релевантни податоци.
Особено треба да се провери дали родителот задржал право на домување или плодоуживање и дали тоа е евидентирано.
Третиот вид докази е документацијата поврзана со исполнување на договорените обврски. Ако постои договор за доживотна издршка, важни можат да бидат медицински документи, потврди за трошоци, пораки, сведочења и други докази за обезбедената или изостанатата грижа.
Четврто, ако постоеле закани или насилство, треба да се зачуваат законски прибавените докази и да се побара институционална заштита. Тоа може да опфати пријави, медицински извештаи и други релевантни документи.
Петто, ако лицето било иселено или му бил оневозможен пристапот до домот, важно е да се документира кога и како тоа се случило, поради кратките рокови за определени постапки.
Секој случај има свои особености, но без овие документи често е многу потешко да се утврди кое право навистина постои и како може да се заштити.
НАЈОПАСНИОТ ПОТПИС Е ОНОЈ СО КОЈ ГО ДАВАТЕ ДОМОТ, А НЕ ЗАДРЖУВАТЕ НИКАКВА СИГУРНОСТ
Преносот на имот од родители на деца не е сам по себе погрешна одлука.
Многу семејства ги уредуваат имотните односи додека родителите се живи, а договорите се почитуваат и не создаваат никакви проблеми.
Но, токму затоа што станува збор за важна семејна и финансиска одлука, нејзините правни последици треба да бидат јасни.
Родител што сака да го подари станот не треба да претпоставува дека семејната блискост автоматски му гарантира доживотно право на користење. Истовремено, не треба да мисли дека секој подарен стан засекогаш е изгубен, без оглед на тоа што ќе се случи подоцна.
Законот предвидува определени можности за отповикување на дар, за раскинување на договори со неизвршени обврски, за оспорување договори склучени под недозволени околности и за заштита од незаконито одземање на владението.
Но, овие права имаат свои услови, рокови и докази.
Особено е важно уште пред потпишувањето да се размисли дали родителот треба да задржи право на домување, плодоуживање или друг соодветен облик на заштита.
Кога тоа е правилно уредено, семејниот договор може да обезбеди и пренос на имотот и сигурност дека постариот човек нема да остане без дом.
Кога не е уредено, последиците можат да бидат тешки, особено ако имотот е единственото место за живеење и единствената значајна заштеда на родителот.
Најважната порака е дека откажувањето од сопственост не значи секогаш откажување од секое друго право, но ниту семејното ветување само по себе е доволна гаранција за доживотно домување.
Ако договорот веќе е склучен и родителот останал без сигурно место за живеење, треба да се провери конкретната исправа, катастарската состојба и можностите за правна заштита. Ако постојат закани или насилство, заштитата на човекот е итна и не треба да чека завршување на имотниот спор.
Зашто домот што некој го градел и чувал цел живот не е само имотна вредност. Тој е и местото каде што човек очекува безбедно и достоинствено да ја помине староста.
А најтешката последица од непромислен или неправедно искористен имотен договор не е само губењето на квадратните метри, туку моментот кога постар човек ќе сфати дека повеќе нема каде да живее и дека мора да бара судска и институционална заштита за она што со години го сметал за свој дом.
*Анализата и информациите не се правен совет и може да соддржи грешки за што однапред се извинуваме. За соодветни точни податоци консултирајте се со правно лице или експерт за оваа тематика.
