Смртта на близок човек носи период во кој последното нешто за што семејството сака да размислува се банки, рати и долгови.
Но само неколку недели подоцна може да пристигне многу практично прашање:
Што се случува со кредитот што починатиот не успеал да го отплати?
Дали банката го отпишува?
Дали децата мора да продолжат да ги плаќаат ратите?
Што ако наследат стан, но заедно со него останал и голем долг?
А што ако кредитот бил осигуран?
Одговорот не е едноставно „долгот го наследуваат децата“.
Правилото е многу попрецизно.
Не се наследува само она што има вредност
Кога зборуваме за наследство, обично прво помислуваме на стан, куќа, земјиште, автомобил, пари или заштеда.
Но зад починатиот може да останат и обврски.
Според член 83 од Законот за сопственост и други стварни права, наследникот одговара за долговите на оставителот до висината на вредноста на имотот што го наследил.
Ова е клучната реченица.
Да земеме поедноставен пример.
Родител починал и оставил имот вреден 1.000.000 денари, но зад себе има и долг.
Наследникот не станува неограничено одговорен за долговите само затоа што е син или ќерка.
Неговата одговорност е ограничена со вредноста на наследениот имот.
Тоа е огромна разлика.
„Татко ми должел“ не значи автоматски „јас морам да платам од сè што имам“
Токму тука најчесто настанува стравот.
Луѓето замислуваат дека ако родителот оставил голем кредит, банката автоматски може да побара од детето да го исплати целиот долг од неговата плата, заштеда или имот што го стекнало независно од родителот.
Законското правило, меѓутоа, ја врзува одговорноста на наследникот со вредноста на она што го наследил.
Затоа пред да се донесуваат одлуки мора да се знаат две работи:
Што точно се наследува?
и
Колкави долгови оставил починатиот?
Дури тогаш се гледа вистинската финансиска слика на оставината.
А што ако се откажете од наследството?
Ова е уште поважно.
Законот изречно наведува дека наследникот кој се откажал од наследството не одговара за долговите на оставителот.
Но тоа не треба да се разбере како:
„Ќе го земам станот, ама кредитот не го сакам.“
Наследството не функционира како мени од кое наследникот едноставно ги избира само поволните ставки.
Токму затоа, ако постојат сериозни долгови, пред да се дадат наследнички изјави е разумно да се утврди што точно влегува во оставината и да се побара стручен правен совет.
Што ако има двајца или тројца наследници?
Ситуацијата станува уште поинтересна кога има повеќе наследници.
Законот предвидува дека тие одговараат солидарно за долговите на оставителот, но секој до висината на вредноста на својот наследен дел, без оглед дали наследството веќе е поделено.
Меѓу самите наследници, долговите се делат сразмерно со вредноста на имотот што секој го наследил, освен ако со тестамент не е определено поинаку.
Затоа една оставинска постапка не е само прашање:
„Кој ќе го добие станот?“
Туку и:
„Какви обврски стојат зад тој имот?“
А што се случува конкретно со банкарскиот кредит?
Тука не треба да се генерализира.
Треба да се провери конкретниот договор за кредит.
Важно е да се утврди:
дали постои преостанат долг;
дали кредитот има обезбедување;
дали постои хипотека;
дали има ко-кредитобарател или друго лице обврзано со договорот;
и особено – дали кредитот бил осигуран за случај на смрт.
Последната точка може целосно да ја промени ситуацијата.
Осигурувањето може да биде пресудно
Одредени кредити се поврзани со животно осигурување или друг вид осигурително покритие.
За ризико-животното осигурување се наведува дека кај таков производ, ако осигуреното лице кое е корисник на банкарски кредит почине за време на траењето на осигурувањето, се исплаќа осигурена сума на корисникот на осигурувањето.
Но ова не значи дека секој кредит автоматски е осигуран, ниту дека секоја полиса го покрива целиот преостанат долг во секоја ситуација.
Мора да се проверат договорот и условите на конкретната полиса.
Постојат различни покритија, исклучоци и осигурени суми.
Затоа првото прашање до банката не треба да биде само:
„Колку останува за плаќање?“
Туку и:
„Дали за овој кредит постои осигурување и што точно покрива?“
Хипотекарниот кредит е посебно чувствителен
Замислете дека родителот оставил стан, но за станот сè уште се отплаќа кредит обезбеден со хипотека.
Не е доволно наследникот да гледа само колку вреди станот.
Мора да се види и колкав долг останува, какво обезбедување има банката и кои се договорните услови.
На пример:
станот вреди 100.000 евра;
преостанатиот кредит е 20.000 евра.
Тоа е една ситуација.
Но ако станот вреди 70.000 евра, а зад него стојат големи обврски, пресметката е сосема друга.
Затоа наследството треба да се гледа преку нето-вредност, а не само преку имотот што се гледа со голо око.
Стан од 80.000 евра не значи наследство од 80.000 евра
Ова е можеби најдобриот начин да се разбере проблемот.
Некој ќе каже:
„Наследив стан од татко ми вреден 80.000 евра.“
Но ако со оставината се поврзани значителни долгови, економската вредност на наследството може да биде многу помала.
Истото важи за автомобил купен на кредит, деловен имот или друга сопственост оптоварена со обврски.
Затоа наследниците не треба да гледаат само што добиваат.
Треба да проверат и што останало неплатено.
Најлошото е да се претпоставува
По смрт на родител, семејството не треба автоматски:
да продолжи да плаќа нешто без да знае врз која основа;
да претпостави дека кредитот е избришан;
да претпостави дека осигурувањето ќе плати сè;
или да мисли дека долговите немаат врска со оставинската постапка.
Треба да се соберат документите.
Договорите за кредит.
Податоците за преостанатиот долг.
Полисите за осигурување.
Документите за недвижностите.
Податоците за евентуални други обврски.
И дури тогаш да се направи реална пресметка.
И доверителите имаат права
Законот предвидува и механизам за заштита на доверителите на починатиот.
Тие можат, во рок од три месеци од отворањето на наследството, да бараат оставината да се оддели од имотот на наследникот. Во таков случај, доверителите што побарале одделување можат да ги наплатат своите побарувања од средствата на оставината.
Тоа дополнително покажува дека долговите не исчезнуваат едноставно со смртта на должникот.
Најважните пет проверки
Ако зад починат член на семејството останал кредит, пред донесување голема одлука треба да се утврди:
- Колкав е точниот преостанат долг?
- Што точно влегува во наследството и колкава е неговата вредност?
- Дали кредитот има хипотека или друго обезбедување?
- Дали постои осигурување за случај на смрт и што покрива?
- Кои лица се договорно обврзани кон банката и кои се наследниците?
Дури по тие одговори може сериозно да се процени ситуацијата.
Не наследуваме автоматски неограничен долг само затоа што сме нечии деца
Тоа е најважната порака.
Во Северна Македонија наследникот одговара за долговите на оставителот до висината на вредноста на наследениот имот, а наследникот што се откажал од наследството не одговара за тие долгови.
Но секој конкретен кредит може да има дополнителни договорни елементи – осигурување, хипотека, ко-кредитобарател или друго обезбедување.
Затоа смртта не значи автоматски дека кредитот исчезнал.
Но не значи ниту дека децата безусловно мораат да го плаќаат целиот долг од сопствениот имот.
Вистинското прашање е:
што е наследено, колку вреди, колкав долг останал и како бил обезбеден кредитот.
И токму тие четири информации можат да направат огромна разлика.
Текстот не е правен совет и е чисто информативен; кај конкретна оставина или кредит треба да се проверат договорот, полисата и конкретната наследно-правна состојба.
