Ветерниот парк во Штип, Карбинци и Радовиш претставува една од најзначајните инвестиции во обновливи извори на енергија во земјава. Со вкупна планирана вредност од околу половина милијарда долари, проектот на „Алказар Енерџи“ покажува дека Македонија има потенцијал да привлече големи приватни инвестиции во енергетскиот сектор, но уште поважно да го зголеми сопственото производство на електрична енергија од обновливи извори.
Првата фаза од проектот веќе има обезбедено 180 милиони евра финансирање, а опфаќа 131 мегават и 21 ветерна турбина. Целосниот проект треба да достигне 396 мегавати со 54 турбини, што би го направило еден од најголемите ветерни паркови во регионот.
Според најавите, по целосната реализација ветерниот парк би произведувал околу 1 терават-час електрична енергија годишно, односно приближно еден милион мегават-часови. Тоа е количина што има потенцијал значително да го зголеми домашното производство и да ја намали потребата од електрична енергија од надворешни пазари.
Од увозник кон поголема енергетска самостојност
Еден од најголемите бенефити од развојот на ветерните паркови е зголемувањето на домашното производство на електрична енергија.
Македонија е мала и отворена економија, а електроенергетскиот систем е чувствителен на движењата на цените на регионалните и европските пазари. Секој дополнителен мегават-час произведен во земјава од сопствен ресурс значи помала потреба од увоз во периодите кога домашното производство не е доволно.
Ветерната енергија затоа има стратешко значење: наместо целата дополнителна потреба за електрична енергија да се покрива со увоз или со поголемо производство од фосилни горива, дел од потребите се обезбедуваат преку домашен, обновлив извор.
Особено значајно е што ветерниот потенцијал може да биде комплементарен со другите извори. Според доставените податоци, во зимскиот период, кога потрошувачката на електрична енергија е висока, ветерниот потенцијал во одредени делови од земјата е особено изразен.
Тоа го прави развојот на ветерните паркови важен дел од пошироката стратегија за постабилен и диверзифициран електроенергетски систем.
Половина милијарда долари приватен капитал
Вториот голем бенефит е економскиот.
Инвестицијата на „Алказар Енерџи“ по целосната реализација треба да достигне околу 500 милиони долари, што претставува значителен прилив на приватен капитал во македонската економија.
Уште поважно е што финансирањето на првата фаза е обезбедено од ЕБОР, ИФЦ, Ерсте банка и Шпаркасе банка. Учеството на меѓународни финансиски институции во ваков проект е значаен сигнал за инвестициската атрактивност на проектот и довербата во неговата економска одржливост.
Ваквите инвестиции имаат ефект и надвор од самата електроцентрала. За изградбата се потребни градежни работи, транспорт, логистика, инфраструктура, услуги и различни домашни добавувачи.
Со други зборови, еден голем енергетски проект создава економска активност и во низа други сектори.
Нови работни места и локален развој
Според најавите, реализацијата на проектот треба да овозможи околу 300 работни места.
Но ефектот врз вработувањето не треба да се гледа само низ бројката на директно ангажирани лица. Во текот на изградбата се создава побарувачка за градежни, транспортни, инженерски и други услуги, додека по пуштањето во употреба се потребни кадри за одржување и управување со капацитетите.
Дополнителен бенефит имаат и општините на чија територија се наоѓаат ветерните паркови.
Концесиските надоместоци, даночните приходи и другите локални приходи создаваат дополнителен фискален потенцијал кој може да се користи за локални проекти.
На тој начин, инвестицијата во енергетика има потенцијал да се претвори и во инвестиција во локалниот развој.
Подобра инфраструктура како дополнителен ефект
Изградбата на ветерни паркови бара и сериозна инфраструктура.
За транспорт на големите турбини и останатата опрема потребно е подобрување на пристапните патишта, а во рамките на проектот е најавена и изградба на нова патна инфраструктура во општините низ кои се протега ветерниот парк.
Тоа значи дека дел од инфраструктурата изградена за потребите на енергетскиот проект останува како трајна придобивка и за локалното население.
Подобрените патишта не се важни само за транспортот на опремата. Тие можат да го олеснат пристапот до земјоделските површини, населените места и другите локални економски активности.
Почисто производство на електрична енергија
Еден од најочигледните бенефити е и еколошкиот.
Според податоците доставени за постојните ветерни паркови, ветерните електрани во земјава веќе придонесуваат за намалување на емисиите на јаглерод диоксид, а само ветерниот парк „Богословец“ се посочува со намалување од околу 80.000 тони CO₂ годишно.
Со развојот на нови капацитети се зголемува количината електрична енергија произведена без согорување јаглен.
Тоа е особено важно бидејќи секој дополнителен удел на обновливите извори во производството може да ја намали потребата од производство од фосилни горива, а со тоа и емисиите и локалните загадувачки материи поврзани со согорувањето јаглен.
Бенефитот затоа не е само глобален, преку намалување на CO₂, туку и локален – преку потенцијално подобар квалитет на воздухот.
Македонија гради портфолио на обновливи извори
Проектот во Штип не треба да се гледа изолирано.
Во земјава веќе функционира ветерниот парк „Богданци“, додека се развиваат и други проекти, меѓу кои ветерниот парк „Вирови“ на потегот Куманово – Старо Нагоричане – Крива Паланка. Се разгледуваат и други локации со поволен ветерен потенцијал.
Тоа постепено создава портфолио на ветерни капацитети, кое може да стане важен дел од македонскиот енергетски микс.
Паралелно со сончевите електрани и другите обновливи извори, развојот на ветерната енергија овозможува диверзификација на производството и намалување на зависноста од еден извор на енергија.
Што значи ова за граѓаните?
За граѓаните, бенефитот од ваквите инвестиции е индиректен, но повеќеслоен.
Прво – поголема енергетска сигурност. Поголемото домашно производство значи помала зависност од увозот и од нестабилноста на надворешните пазари.
Второ – економска активност. Стотици работни места и ангажман на домашни компании значат дополнителна економска активност.
Трето – локални приходи. Општините каде што се реализираат проектите добиваат дополнителен приход и подобра инфраструктура.
Четврто – почиста енергија. Производството од ветер не бара согорување јаглен и директно придонесува за намалување на емисиите.
Петто – долгорочен развој. Ветерните паркови се инфраструктура која произведува електрична енергија со децении, што ги прави долгорочни инвестиции во енергетскиот систем.
Од енергетска инвестиција до развоен модел
Најважната порака од новата инвестиција е дека ветерната енергија не треба да се гледа само како начин за производство на струја.
Станува збор за спој на енергетика, инвестиции, инфраструктура, локален развој и зелена транзиција.
Со инвестицијата од околу половина милијарда долари и планираниот капацитет од 396 мегавати, проектот во Штип, Карбинци и Радовиш има потенцијал значително да го зголеми уделот на обновливите извори во домашното производство.
Ако кон него се додадат постојните и планираните ветерни паркови, како и инвестициите во соларна енергија, Македонија постепено може да создава енергетски систем со поголем удел на домашни и обновливи извори.
Токму затоа, вредноста на ветерните паркови не се мери само во мегавати и евра. Нивната вистинска вредност е во намалувањето на енергетската зависност, привлекувањето капитал, отворањето работни места, развојот на локалната инфраструктура и создавањето почист и поодржлив енергетски систем.
За државата тоа значи поголема енергетска сигурност и нови инвестиции. За општините – инфраструктура и дополнителни приходи. За економијата капитал, работа и нова активност. А за граѓаните потенцијално постабилен и почист енергетски систем.
