Постојат празници што народот не ги памети само по црковниот календар, туку и по приказните што се пренесувале од бабите и дедовците. Митровден, кој се празнува на 8 ноември, е еден од нив. Во македонската традиција овој ден отсекогаш имал посебно значење, бидејќи се сметал за граница меѓу есента и зимата, меѓу работата на отворено и времето кога семејството повторно се собира покрај домашното огниште.
Со Митровден се поврзуваат и необични народни верувања. Едно од нив вели дека времето на празникот може да навести каква зима доаѓа, додека друго предупредува дека не е сеедно каде човек ќе ја помине празничната ноќ.
Каде сте вечерва? Старото верување за спиењето во туѓ дом
Меѓу најинтересните народни преданија за Митровден е она според кое човек треба да биде во својот дом на празникот. Старите верувале дека оној што нема да биде дома на Митровден, во текот на наредната година често ќе биде принуден да престојува и да преноќува на други места.
Ова верување не треба да се сфати како вистинско предупредување за несреќа, туку како симболична народна порака за значењето на домот, семејството и сигурноста.
Во минатото, кога патувањата биле тешки, а зимите долги, можноста човек да ја помине студената сезона под сопствениот покрив била особено важна. Домот бил многу повеќе од место за спиење. Тој значел топлина, храна, блискост и чувство дека човек припаѓа некаде.
Токму затоа во народната традиција останало верувањето дека Митровден треба да го затекне човекот дома, опкружен со најблиските.
Што значи ако на Митровден е сончево, врне дожд или паѓа снег?
Пред современата метеорологија, луѓето внимателно ги набљудувале природните појави и се обидувале преку нив да ги проценат временските услови што ги очекуваат. Митровден бил еден од деновите кога особено се внимавало на небото.
Според едно распространето народно верување, ако на 8 ноември времето е сончево и пријатно, зимата би можела да биде поблага, со помалку студени денови.
Доколку празникот помине со мраз, силен студ или врнежи, тоа во одредени краишта се толкувало како најава за долга и сурова зима.
Особено интересно е старото верување поврзано со снегот. Се раскажувало дека ако на Митровден падне снег, зимата ќе биде долга и снежната покривка би можела да се задржи дури до април.
Секако, станува збор за народни толкувања, а не за научно потврдени прогнози. Времето во еден ноемвриски ден не може сигурно да покаже какви ќе бидат декември, јануари и февруари.
Зошто Митровден бил граница меѓу два дела од годината?
Во традиционалниот селски живот, Митровден имал и практично значење. До овој период требало да бидат завршени голем дел од земјоделските работи, да се обезбедат дрва за огрев, да се подготви храна за зимата и да се заштитат домашните животни од студот.
Народната изрека „Дојде ли Митровден, чекај си Ѓурѓовден“ ја отсликува токму таа поделба на годината. Митровден го означувал приближувањето на зимскиот период, додека Ѓурѓовден се поврзувал со будењето на природата и со новиот циклус на работа.
Се сметало дека по Митровден времето станува непредвидливо и дека студот може да пристигне ненадејно. Затоа постарите ги советувале помладите навреме да ги завршат обврските и да не ги одложуваат важните подготовки.
Празник што потсетува на вредноста на домот
Денес животот е сосема поинаков. Луѓето патуваат, работат во други градови и држави, а многумина не можат да бидат дома за секој празник.
Сепак, старите митровденски верувања продолжуваат да привлекуваат внимание, не толку поради стравот дека нешто лошо ќе се случи, колку поради нивната симболика.
Во нив може да се препознае желбата човек да има свој дом, сигурност, семејство и место на кое секогаш може да се врати.
Митровден е православен празник посветен на Свети Димитрија Солунски, но верувањата за зимата и преспивањето во туѓи домови припаѓаат на народното предание, а не на црковните правила.
И можеби токму во тоа лежи најубавата порака на овој празник: пред да пристигнат студените денови, да се потсетиме колку вредат топлиот дом и луѓето што нè очекуваат во него.
А вие, каде ја поминувате оваа митровденска вечер? Дали ги паметите старите верувања и каква зима, според времето во вашиот крај, најавува денешниот празник?
