Продажбата на автомобил за многумина завршува во моментот кога ќе ги добијат парите, ќе ги предадат клучевите и ќе се поздрават со купувачот. Но, постои една административна постапка што не смее да остане незавршена: промената на сопственоста во официјалната евиденција на возилата.
Замислете граѓанин кој го продал својот автомобил, потпишал купопродажен договор и му го предал возилото на новиот сопственик. Поминале неколку месеци, а потоа на неговиот телефон пристигнува известување за сообраќаен прекршок направен со автомобилот што одамна не го вози.
Купувачот можеби заборавил да ја заврши постапката. Можеби постојано ја одложувал. А можеби продавачот воопшто не проверил дали промената е евидентирана.
Тогаш се отвораат неколку сериозни прашања. Дали поранешниот сопственик мора да плати казна за прекршок што не го направил? Што ако автомобилот учествува во сообраќајна незгода? Дали нотарски заверениот договор е доволен доказ дека возилото е продадено? И што може да направи граѓанинот ако купувачот не соработува?
Најважната разлика е меѓу продажбата на возилото како правна работа и ажурирањето на податоците во официјалната евиденција. Тие се поврзани, но не се иста постапка.
КУПОПРОДАЖНИОТ ДОГОВОР НЕ ЈА ЗАМЕНУВА ПРОМЕНАТА ВО СООБРАЌАЈНАТА ДОЗВОЛА
При продажба на половен автомобил, купопродажниот договор е основен документ со кој се докажува правната основа за преносот на сопственоста.
Но, тоа не значи дека со потпишувањето на договорот автоматски се ажурираат сите податоци што ги води Министерството за внатрешни работи.
Во евиденцијата за регистрирани возила постојат податоци за сопственикот, регистрацијата и сообраќајната дозвола. Кога се менува сопственоста, потребно е промената да биде пријавена и евидентирана.
Според официјалните информации на МВР, сопственикот е должен во рок од 15 дена од настанувањето на промената да ја пријави промената на податоците што се однесуваат на сообраќајната дозвола.
Кон барањето се приложува документ со кој се докажува настанатата промена.
Тоа значи дека продажбата не треба да заврши само со предавање на автомобилот, туку и со соодветно административно постапување.
Доколку возилото остане запишано на претходниот сопственик, може да настане несогласување меѓу вистинската состојба и податоците во евиденцијата.
Таквото несогласување не мора автоматски да значи дека продавачот е одговорен за сè што ќе се случи со автомобилот. Но, може да предизвика дополнителни проверки, известувања и потреба од докажување кога и кому било предадено возилото.
ПРВИОТ ПРОБЛЕМ: ИЗВЕСТУВАЊЕ ЗА ПРЕКРШОК ШТО НЕ СТЕ ГО НАПРАВИЛЕ
Еден од најнепријатните можни проблеми е пристигнувањето известување за сообраќаен прекршок.
Особено е важно што во Македонија функционира и систем за електронско евидентирање на определени сообраќајни прекршоци.
МВР има објаснето дека известувањата поврзани со системот „Безбеден град“ се доставуваат преку контактните податоци поврзани со регистрацијата на возилото.
Ако во евиденцијата останале податоците на поранешниот сопственик, можно е токму тој да биде контактиран во врска со прекршок направен по продажбата.
На пример, автомобилот е продаден во март, но купувачот не ја завршил промената на сопственоста. Во јуни возилото е снимено како поминува на црвено светло.
Поранешниот сопственик добива известување, иако во моментот на прекршокот автомобилот не бил кај него.
Ова е хипотетички пример, но покажува зошто неажурираните податоци можат да создадат проблем.
Сепак, мора да се направи важна правна разлика.
Тоа што некој добил известување не значи дека автоматски е докажано дека лично го сторил прекршокот.
Одговорноста зависи од конкретниот прекршок, законските правила, доказите и постапката за утврдување на сторителот.
Затоа поранешниот сопственик не треба да го игнорира известувањето, но не треба ниту без проверка да прифати дека е одговорен.
Купопродажниот договор, датумот на продажбата и другите докази за предавањето на возилото можат да бидат значајни при разјаснувањето на случајот.
ШТО АКО ВОЗИЛОТО УЧЕСТВУВА ВО СООБРАЌАЈНА НЕЗГОДА?
Ова е можеби најсериозното прашање за човек што продал автомобил, но не проверил дали е завршен преносот.
Ако автомобилот учествува во сообраќајна незгода, полицијата и другите надлежни субјекти можат да ги проверуваат податоците за возилото, неговиот сопственик, возачот и осигурувањето.
Ако во евиденцијата сè уште фигурира претходниот сопственик, можно е да биде контактиран заради разјаснување на околностите.
Но, тоа не значи дека автоматски ќе одговара кривично, прекршочно или материјално само затоа што неговото име останало во сообраќајната дозвола.
Кривичната и прекршочната одговорност се утврдуваат според конкретното дејствие, улогата на лицето и применливите законски одредби.
Граѓанската одговорност за штета, пак, може да зависи од посебни правила за употреба на моторни возила, фактичкото владение, осигурувањето и околностите на незгодата.
Затоа е погрешно да се тврди дека поранешниот сопственик секогаш ќе ја плати штетата ако возилото не е пререгистрирано.
Но, исто така е погрешно да се претпостави дека нема никаква причина за загриженост.
Ако продажбата не е правилно документирана, поранешниот сопственик може да има дополнителни тешкотии да докаже кога автомобилот престанал да биде во негова фактичка контрола.
Токму затоа датумот на договорот, доказот за исплата и писмената потврда за предавање на возилото имаат практична важност.
ОСИГУРУВАЊЕТО – УШТЕ ЕДНА ПРИЧИНА ЗОШТО ПОДАТОЦИТЕ МОРА ДА БИДАТ ТОЧНИ
При продажба на автомобил често се поставува прашањето што се случува со постојната полиса за задолжително осигурување од автомобилска одговорност.
Според правилата што ги објаснува Агенцијата за супервизија на осигурување, ако сопственоста се промени во текот на периодот на осигурување, правата и обврските од договорот за автомобилска одговорност преминуваат на новиот сопственик до истекот на тековниот период на осигурување.
Постои и обврска за писмено известување на осигурителната компанија за промена на регистарските податоци на возилото во рок од 15 дена од настанувањето на промената.
Тоа е уште една причина продажбата да не остане само на усен договор или на предавање на клучевите.
Потребно е да се усогласат податоците за сопственоста, регистрацијата и осигурувањето.
Треба да се разликува и задолжителното осигурување од автомобилска одговорност од каско-осигурувањето.
Кај каското, правата не преминуваат автоматски на новиот сопственик само затоа што возилото е продадено.
Овие разлики можат да бидат важни ако по продажбата настане штета, а страните претпоставувале дека сите осигурителни прашања се веќе решени.
КУПУВАЧОТ ВЕТИЛ ДЕКА ЌЕ ГО ПРЕФРЛИ АВТОМОБИЛОТ „СЛЕДНАТА НЕДЕЛА“
Во практиката, продажбата понекогаш се одвива меѓу луѓе што се познаваат или меѓу лица што сакаат што побрзо да ја завршат трансакцијата.
Купувачот може да каже дека нема време веднаш да ја заврши административната постапка.
Продавачот, од друга страна, може да смета дека нотарски заверениот договор е доволна гаранција.
Така се создава ризик.
Ако купувачот не ја пријави промената, автомобилот може да продолжи да фигурира во евиденцијата со старите податоци.
Проблемот може дополнително да се усложни ако новиот купувач го препродаде возилото пред да го заврши сопствениот пренос.
Тогаш може да се појави синџир од договори и лица, а официјалната евиденција да не ја следи вистинската состојба.
Секој дополнителен пренос без навремено ажурирање на податоците може да го отежне утврдувањето кој, кога и врз која правна основа го презел возилото.
Затоа усното ветување не треба да биде замена за завршена постапка.
ДАЛИ Е МОЖНА ОДЈАВА БЕЗ СОРАБОТКА НА КУПУВАЧОТ?
Ова е едно од најважните практични прашања.
МВР наведува дека одјавата на возило, покрај лицето запишано во сообраќајната дозвола, може да ја изврши и новиот сопственик ако приложи соодветен документ со кој ја докажува сопственоста.
Но, треба да се разликуваат неколку ситуации.
Не е исто кога возилото се префрла во друго регистрационо подрачје, кога истекла сообраќајната дозвола, кога возилото е уништено или кога едноставно е продадено, а купувачот не ја завршил промената.
Одјавата и промената на сопственоста не се целосно заменливи постапки.
Исто така, не треба да се претпостави дека продавачот секогаш може еднострано да го одјави автомобилот без потребните документи, таблици или исполнување на условите за конкретниот случај.
Ако купувачот не соработува, најразумно е поранешниот сопственик со купопродажниот договор и расположливата документација да се обрати во надлежната служба на МВР.
Таму треба да побара проверка на евиденцијата и писмено појаснување која постапка е применлива.
Доколку постои спор меѓу продавачот и купувачот, може да биде потребно и правно постапување врз основа на нивниот договор.
Важно е граѓанинот да не пријавува лажно дека возилото е украдено само затоа што купувачот не ја завршил пререгистрацијата. Продажба и кражба се различни правни ситуации.
ШТО ТРЕБА ДА НАПРАВИТЕ АКО ВЕЌЕ СТЕ ГО ПРОДАЛЕ АВТОМОБИЛОТ, А СÈ УШТЕ СЕ ВОДИ НА ВАШЕ ИМЕ?
Најпрво, треба да се утврди дали промената навистина не е евидентирана.
Тоа што поранешниот сопственик не добил нов документ или потврда од купувачот не е само по себе доказ дека постапката не е завршена.
Затоа првиот чекор е проверка во надлежната служба за регистрација на возила.
Ако се потврди дека возилото сè уште е заведено со старите податоци, треба да се преземат следниве чекори:
Прво – обезбедете го купопродажниот договор. Тој е основниот документ со кој можете да го поткрепите тврдењето дека возилото било продадено.
Второ – соберете ги другите докази за продажбата. Корисни можат да бидат потврда за плаќање, писмена комуникација со купувачот и документ за предавање на автомобилот, ако постои.
Трето – побарајте од купувачот веднаш да ја заврши постапката. Најдобро е комуникацијата да биде писмена, за да постои доказ дека сте побарале усогласување на податоците.
Четврто – обратете се во МВР. Приложете ги документите и побарајте да се провери состојбата на возилото во евиденцијата и да ви се објасни постапката за конкретниот случај.
Петто – проверете ја состојбата со осигурувањето. Осигурителната компанија треба да располага со точни податоци за релевантните промени.
Шесто – ако веќе имате известување за прекршок, реагирајте во предвидениот рок. Не претпоставувајте дека купопродажниот договор автоматски ќе го поништи известувањето. Доставете ги доказите преку соодветната постапка.
Овие чекори не значат дека секој проблем ќе биде решен веднаш. Но, создаваат документација и овозможуваат институциите да ја разгледаат вистинската состојба.
ШТО АКО ВЕЌЕ ВИ ПРИСТИГНАЛА КАЗНА?
Особено внимание е потребно ако поранешниот сопственик добие прекршочен платен налог или друго официјално известување.
Во таков случај најважно е да се проверат датумот на прекршокот, регистарската ознака, видот на документот и правната поука.
Ако прекршокот е направен по продажбата, купопродажниот договор може да биде важен доказ.
Но, неговото доставување не значи автоматско запирање на секоја постапка.
Начинот на оспорување и роковите зависат од конкретниот документ и од законските правила што важат за прекршокот.
МВР во своите информации за системот „Безбеден град“ наведува дека граѓаните можат да пријават несогласување во податоците, вклучително и случаи кога возилото не е нивно или кога не управувале со него.
Тоа значи дека постои можност за проверка и разјаснување на неточните податоци.
Сепак, не треба да се меша исправката на податоците со правната постапка за оспорување на конкретен прекршок. Зависно од случајот, може да бидат потребни и двете дејствија.
Најголемата грешка е известувањето да се остави без одговор со образложение дека автомобилот одамна е продаден.
ЗОШТО Е ВАЖНО КОГА ТОЧНО СТЕ ГО ПРЕДАЛЕ АВТОМОБИЛОТ?
Да разгледаме уште еден пример.
Продавачот и купувачот потпишуваат договор во понеделник, но се договараат автомобилот да биде предаден во среда.
Во вторник со возилото се случува инцидент.
Во таква ситуација, датумот на договорот не мора да биде единствениот релевантен факт.
Може да биде важно кој фактички располагал со автомобилот, кој го управувал, кога биле предадени клучевите и што точно било договорено меѓу страните.
Затоа е корисно при продажба да постои писмена потврда за примопредавање.
Во неа може да бидат наведени датумот и времето на предавање, податоците за возилото, регистарската ознака, состојбата на километражата и предметите што му се предадени на купувачот.
Овој документ не ја заменува законската постапка за промена на сопственоста.
Но, може да помогне во докажувањето на фактичките околности ако подоцна се појави спор.
ШТО АКО КУПУВАЧОТ ГО ПРОДАЛ АВТОМОБИЛОТ НА ТРЕТО ЛИЦЕ?
Ова е посложена ситуација.
Првиот купувач можеби го презел автомобилот, но не ја завршил промената на сопственоста. Потоа го продал на друго лице.
Ако административната евиденција не била ажурирана, во неа може и понатаму да фигурира првичниот продавач.
Во таков случај може да биде потребно да се провери целата документација за последователните преноси.
Постоењето повеќе купопродажни договори само по себе не значи дека сите административни услови се исполнети.
Особено проблематично може да биде ако недостига договор, ако не може да се пронајде некој од купувачите или ако постои несогласување околу тоа кој го презел возилото.
Затоа е важно продавачот да ја провери состојбата веднаш по продажбата, наместо проблемот да се открие дури по неколку години.
ДАЛИ Е ДОВОЛНО САМО ДА ГО ЗАЧУВАТЕ НОТАРСКИОТ ДОГОВОР?
Нотарски заверениот купопродажен договор е важен доказ, но не е замена за сите други обврски.
Со него може да се поткрепи правната основа на продажбата.
Меѓутоа, промената на податоците во сообраќајната дозвола и официјалната евиденција е посебен административен чекор.
Дополнително, договорот не може однапред да ги реши сите можни прашања што би се појавиле при сообраќајна незгода, осигурителен спор или прекршочна постапка.
Затоа најсигурно е продажбата да биде проследена со навремено завршување на сите потребни формалности.
Особено е корисно продавачот да побара потврда или друг соодветен доказ дека промената е спроведена.
КОЈ Е НАЈГОЛЕМИОТ РИЗИК ЗА ПОРАНЕШНИОТ СОПСТВЕНИК?
Најголемиот ризик не е дека секој прекршок или секоја штета автоматски ќе падне на негов товар.
Проблемот е што може да биде вовлечен во административни или правни постапки за возило што повеќе не го користи.
Може да добие известување, да мора да доставува документи, да објаснува кога го продал автомобилот или да бара исправка на неточни податоци.
Ако доказите се нецелосни, постапката може дополнително да се усложни.
Од друга страна, ако продажбата е правилно документирана и промената е навремено пријавена, значително се намалува ризикот од вакви несогласувања.
ЗАКЛУЧОК: ПРОДАЖБАТА НЕ ЗАВРШУВА СО ПРЕДАВАЊЕ НА КЛУЧЕВИТЕ
Продажбата на автомобил не е само размена на пари и клучеви.
Таа подразбира и правилно документирање на промената на сопственоста, усогласување на официјалните податоци и проверка на обврските поврзани со регистрацијата и осигурувањето.
Македонските прописи предвидуваат рок од 15 дена за пријавување промени на податоците во сообраќајната дозвола.
Непочитувањето на оваа обврска може да создаде административни проблеми, особено ако автомобилот продолжи да се користи, а во евиденцијата останат старите податоци.
Поранешниот сопственик не станува автоматски одговорен за секоја постапка на купувачот. Но, може да биде принуден дополнително да докажува дека возилото го продал и дека не управувал со него во определен момент.
Затоа најважното правило е едноставно: кога продавате автомобил, не проверувајте само дали парите се исплатени, туку и дали промената на сопственоста е правилно евидентирана.
Една незавршена административна постапка денес може да стане непотребен проблем по неколку месеци или години.
