Црвена етикета. Прецртана цена од 39.999 денари. Под неа со големи бројки: 19.999 денари – ПОПУСТ 50%.
Првата реакција е речиси автоматска: ако производот и онака сме планирале да го купиме, изгледа како можност што не смее да се пропушти. Не размислуваме само дека ќе потрошиме 19.999 денари. Во главата се случува нешто друго – имаме чувство дека сме „заштедиле“ 20.000 денари.
Но постои едно многу поважно прашање:
Дали производот навистина чинел 39.999 денари?
Не еднаш во минатото. Не кога првпат се појавил на пазарот. Не како препорачана цена на производителот.
Туку непосредно пред попустот.
Токму тука почнува вистинската приказна за Black Friday.
Годинава Black Friday е на 27 ноември, но одамна веќе не станува збор само за еден петок. „Black Week“, „Black Month“, „Early Black Friday“, „VIP Black Friday“, „Black Weekend“ – трговската сезона сè повеќе се растегнува, а со неа се множат процентите што врескаат од излозите и екраните.
-20%.
-30%.
-50%.
-70%.
Понекогаш и повеќе.
Но процентот сам по себе не кажува речиси ништо ако не знаеме од која реална цена е пресметан.
И токму затоа можеби најпаметната подготовка за Black Friday годинава не е да собираме пари.
Туку да почнеме да ги паметиме цените уште сега.
АКО 30.000 ДЕНАРИ СТАНАТ 40.000, ПА СЕ „НАМАЛАТ“ НА 30.000 – Колкав е попустот?
Нула.
Математички е едноставно.
Психолошки – не е.
Да земеме измислен пример.
Телевизор во октомври чини 30.000 денари.
Пред големата распродажба цената станува 40.000.
На Black Friday над него стои:
„25% ПОПУСТ – СЕГА САМО 30.000 ДЕНАРИ“
Купувач кој ја видел само последната реклама може да помисли дека заштедува 10.000 денари.
Човек што ја следел цената знае дека практично не заштедил ништо.
Токму поради ваквата можност правилата за означување на попустите не се небитна бирократија.
Законот за заштита на потрошувачите во Македонија предвидува при намалување на цените да бидат означени претходната и намалената продажна цена, а како референтна претходна цена законот ја врзува со најниската цена што трговецот ја означувал во релевантниот период од најмалку 30 дена пред почетокот на посебниот облик на продажба.
Идејата е едноставна.
Не може денес произволно да напишете огромна „стара цена“, утре да ја прецртате и одеднаш да создадете спектакуларен попуст.
Барем не законски.
„-50%“ МОЖЕ ДА БИДЕ ТОЧНО НА ХАРТИЈА, А СЕПАК ДА НЕ БИДЕ НАЈДОБРА ЗДЕЛКА
Постои уште една замка.
Производот навистина може да биде 50 проценти поевтин од некоја референтна цена – но тоа не значи автоматски дека сега е најевтин на пазарот.
Замислете три продавници.
Во првата телевизорот има „огромен“ попуст и чини 28.000 денари.
Во втората има само 10% попуст, но конечната цена е 26.500.
Во третата воопшто нема Black Friday банер, а производот редовно чини 25.990.
Која продавница има најдобра понуда?
Онаа со најмал процент?
Не.
Онаа со најниска конечна цена.
А Black Friday маркетингот токму тука го насочува нашето внимание во спротивен правец – кон големината на попустот, наместо кон големината на сметката.
Потрошувачот не купува процент.
Купува производ.
КОЛКУ Е ПОГОЛЕМА ПРЕЦРТАНАТА ЦЕНА, ТОЛКУ ПОВЕЌЕ ИМАМЕ ЧУВСТВО ДЕКА „ЗАРАБОТУВАМЕ“
Тука работи едноставна психологија.
Ако лаптоп чини 35.000 денари, прашањето е: дали вреди да дадеме 35.000?
Но ако до него пишува:
70.000
35.000
прашањето во главата се менува.
Повеќе не размислуваме само дали лаптопот вреди 35.000.
Почнуваме да мислиме дека губиме 35.000 денари ако не го купиме.
Тоа е огромна разлика.
Затоа прецртаната цена е еден од најмоќните елементи на распродажбата.
Таа создава „сидро“.
Прво гледаме 70.000.
Потоа 35.000 ни изгледа евтино.
Да сме го виделе истиот лаптоп без прецртаната цена, можеби ќе сме рекле: „35.000? Ќе размислам“.
Со „-50%“ одеднаш станува: „Ако не го земам сега, ќе згрешам“.
ЕВРОПА ПРОВЕРУВАШЕ BLACK FRIDAY ПОПУСТИ – Резултатите покажуваат зошто треба да гледаме внимателно
Последната голема европска проверка на онлајн трговците дава дополнителна причина за претпазливост.
Европската комисија и националните органи за заштита на потрошувачите проверувале 314 онлајн трговци во 25 земји во периодот на Black Friday и Cyber Monday во 2025 година.
Кај најмалку 30 проценти од проверените трговци било утврдено дека попустите не биле прикажани во согласност со европските правила за претходна цена, додека кај дополнителен дел биле потребни дополнителни информации за да се утврди усогласеноста.
Ова не е статистика за Македонија.
Но е многу важен сигнал.
Ако проблемот постои и на пазари со развиени системи за контрола, тогаш потрошувачот никаде не треба автоматски да верува дека големиот црвен процент е доволен доказ за добра зделка.
Европските власти во своите проверки откриле и други интересни практики: нејасни споредби со други цени, дополнителни ставки што се појавуваат во кошничката и други начини конечната понуда да изгледа попривлечно отколку што навистина е.
Значи, проблемот повеќе не е само:
„Дали попустот е вистински?“
Туку и:
„Колку навистина ќе платам кога ќе стигнам до последниот чекор?“
BLACK FRIDAY ПОВЕЌЕ НЕ СЕ СЛУЧУВА САМО ВО ПРОДАВНИЦАТА – На интернет манипулацијата може да биде уште посуптилна
Во физичка продавница гледаме производ, цена и етикета.
Онлајн продавницата има многу повеќе алатки.
„Само уште 2 парчиња.“
„Ова го гледаат уште 17 лица.“
„Понудата истекува за 09:43.“
„Уште 700 денари за бесплатна достава.“
„Другите купувачи го додадоа и ова.“
„Купи сега, плати подоцна.“
Секоја од овие пораки сама по себе може да биде легитимна.
Но кога ќе се спојат, купувањето од рационална одлука многу лесно станува трка со часовник.
А кога човек чувствува дека нешто ќе му „избега“, многу помалку време троши на проверка на цената.
Тоа е токму спротивното од она што треба да го направиме на Black Friday.
НАЈДОБРИОТ BLACK FRIDAY ТРИК МОЖЕ ДА БИДЕ ДА НЕ ЧЕКАТЕ BLACK FRIDAY ЗА ДА ЈА ПРОВЕРИТЕ ЦЕНАТА
Во Македонија денес постои една предност што потрошувачите порано ја немаа.
Од 2025 година малите, средните и големите трговци на мало, со законските исклучоци, имаат обврска да ги објавуваат цените на производите на своите веб-страници и да ги ажурираат на дневна основа во работните денови. Кога има попуст или промоција, се објавуваат и податоци за редовната цена, попустната цена, видот и времетраењето на промоцијата.
Тоа значи дека денес е многу полесно да се направи нешто едноставно.
Ако планирате во ноември да купите телевизор, машина за перење, лаптоп, телефон, фрижидер или друг поскап производ – проверете ја цената во октомври.
Направете screenshot.
Запишете го точниот модел.
Не „Samsung телевизор“.
Туку точната шифра на моделот.
Не „машина Bosch“.
Туку точниот модел и капацитет.
Зошто?
Затоа што две машини кои изгледаат речиси идентично можат да имаат различна енергетска класа, мотор, функции или година на производство.
Нема никаква корист да споредуваме цени на два различни производи само затоа што визуелно изгледаат исто.
ТОЧНИОТ МОДЕЛ Е ПОВАЖЕН ОД ЛОГОТО „BLACK FRIDAY“
Ова е особено важно кај техника.
Телевизор од една серија може да изгледа речиси идентично со друг.
Лаптоп може да има исто име, но различен процесор, RAM, SSD или графичка картичка.
Телефон може да се нуди со различен простор за складирање.
Машина за перење може да има иста големина и сосема различни спецификации.
Затоа вистинското споредување не е:
„Колку чини Samsung?“
Туку:
„Колку чини точно овој модел кај пет различни продавници?“
И дури тогаш процентот почнува да има смисла.
НАЈЕВТИНИОТ ПРОИЗВОД НА BLACK FRIDAY МОЖЕ ДА БИЛ УШТЕ ПОЕВТИН ВО СЕПТЕМВРИ
Ова е уште една непријатна вистина за големите распродажби.
Не постои економски закон според кој Black Friday мора да биде најевтиниот ден во годината за секој производ.
Некои производи навистина можат да достигнат одлични цени.
Други можеби биле поевтини во претходна промоција.
Трети можеби ќе бидат поевтини во декември.
Четврти се стари модели што трговецот сака да ги расчисти пред новата генерација.
Петти навистина се „doorbuster“ понуди со многу ограничено количество.
Затоа реченицата:
„Ќе чекам Black Friday бидејќи тогаш сигурно е најевтино“
не е стратегија.
Тоа е претпоставка.
Добрата стратегија е да знаете колку чинел производот пред распродажбата и колку чини кај конкуренцијата.
ПОПУСТОТ ОД 70% НЕ ВРЕДИ НИШТО АКО КУПУВАТЕ НЕШТО ШТО НЕ ВИ ТРЕБА
Ова е наједноставната, а можеби и најважната математика.
Производ од 10.000 денари е намален на 3.000.
Заштеда: 7.000?
Само ако навистина сте планирале да го купите.
Ако не ви требал, не сте заштедиле 7.000.
Сте потрошиле 3.000.
И токму тука Black Friday се претвора од лов на пониски цени во лов на импулсивни купувачи.
Домот веќе има телевизор.
Но овој е „-40%“.
Имаме слушалки.
Но овие се „само денес“.
Не ни треба трет пар патики.
Но „од 6.999 на 2.999“.
Во моментот не купуваме производ.
Купуваме чувство дека сме ја победиле цената.
„ДО 70%“ НЕ ЗНАЧИ ДЕКА СÈ Е НАМАЛЕНО 70%
Ова е уште една ситница што се губи во големите реклами.
На излог пишува:
„ДО -70%“
Човекот чита „-70%“.
Но клучниот збор е „до“.
Можно е еден мал дел од асортиманот да има таков попуст, додека најбараните производи се намалени 10 или 15 проценти.
Тоа не значи автоматски дека рекламата е незаконска.
Но значи дека купувачот не треба процентот на рекламата да го претвори во претпоставка за целиот асортиман.
Вистинската понуда е онаа на конкретниот производ што го купувате.
Не онаа на банерот над влезот.
НЕ Е ИСТО „ПОПУСТ“, „ПРОМОЦИЈА“, „РАСЧИСТУВАЊЕ“ И „BLACK FRIDAY“
Во маркетингот сите можат да изгледаат исто – црвени букви и прецртани цени.
Но потрошувачот треба да гледа што точно се нуди.
Дали станува збор за редовен производ со намалена цена?
Стар модел?
Последно парче?
Производ од изложба?
Пакет од два производи?
Попуст само со лојална картичка?
Цена што важи само при онлајн купување?
Попуст само ако се плати со одредена картичка?
Рати со камата или без?
Бесплатна достава или дополнителен трошок?
Сите овие детали можат да направат „истиот“ попуст да биде сосема различна зделка.
А КАЈ ОНЛАЈН КУПУВАЊЕТО, ЦЕНАТА НЕ Е ЕДИНСТВЕНОТО ПРАШАЊЕ
Пред да се притисне „Купи“, треба да се знае кој всушност ја води продавницата.
Има ли фирма?
Адреса?
Контакт?
Услови за враќање?
Гаранција?
Колку чини доставата?
Која е конечната цена?
Ова станува особено важно во период кога Facebook, Instagram и други платформи се преполни со спонзорирани „Black Friday“ понуди.
Убавата веб-страница не е доказ дека трговецот е сигурен.
Огромен попуст уште помалку.
Понекогаш најдобрата зделка е онаа што воопшто нема да ја направиме.
ШТО ДА НАПРАВИМЕ ДО 27 НОЕМВРИ?
Наместо на самиот Black Friday во паника да отвориме 20 страници, подобар пристап е сега да направиме мала листа.
Три до пет производи што навистина ни требаат.
Точен модел.
Сегашна цена.
Цена во неколку продавници.
Потоа на 27 ноември гледаме само една работа:
дали конечната цена навистина е значително пониска?
Не колку е голем банерот.
Не колку проценти се напишани со црвено.
Не колку е голема прецртаната бројка.
Туку колку денари реално треба да извадиме од сметката во споредба со она што истиот производ чинел пред акцијата.
Тоа е вистинскиот Black Friday тест.
BLACK FRIDAY МОЖЕ ДА БИДЕ ОДЛИЧЕН – Ако попустот го користиме ние, а не тој нас
Нема причина Black Friday однапред да се прогласува за измама.
Постојат реални попусти.
Постојат производи за кои трговците сакаат да го намалат залихата.
Постојат стари генерации на техника што навистина може да се купат по добра цена.
Постојат компании што коректно ги означуваат претходните и новите цени.
И потрошувачот навистина може да заштеди.
Но само под еден услов:
да знае колку производот чинел пред да му кажат колку „заштедува“.
И затоа можеби најважната бројка на Black Friday нема да биде „-50%“.
Ќе биде цената што сме ја запишале еден месец порано.
Зашто ако не ја знаеме старата реална цена, големиот процент е само реклама.
А ако ја знаеме – тогаш Black Friday од маркетиншка игра повторно станува она што би требало да биде:
ден кога купувачот навистина плаќа помалку.
