Возачите во Македонија во понеделник, 28 септември, повторно ќе го следат потегот на Регулаторната комисија за енергетика, кога се очекува новата редовна пресметка на максималните малопродажни цени на горивата. По бурните промени во изминатите две недели, светските пазари и понатаму не испраќаат сигнал за целосно смирување, а најголемиот ризик повторно е кај дизелот.
Во моментов ЕУРОСУПЕР БС-95 се продава по максимална цена од 99 денари за литар, ЕУРОСУПЕР БС-98 по 101 денар, а ЕУРОДИЗЕЛ по 104,50 денари за литар. Екстра лесното масло е 114,50 денари. Овие цени важат од 22 септември.
Последната одлука беше особено интересна бидејќи бензините поевтинија за 1,50 денари за литар, додека дизелот поскапе дури за 5,50 денари. Екстра лесното масло се зголеми за пет денари. Причината беше комбинација од берзанските движења и даночните механизми: во пресметката референтната цена на дизелот беше повисока за 6,772%, а кај бензините за само 0,960%. Истовремено беше применето намалување на акцизата од четири денари за литар кај бензините и дизелот, како и повластена стапка на ДДВ од 10% за дизелот.
ШТО СЕ СЛУЧУВА НА СВЕТСКИТЕ ПАЗАРИ?
Ситуацијата во последните денови остана исклучително нестабилна. Брент-нафтата на 25 септември ја заврши трговијата на околу 104,32 долари за барел. Само два дена претходно беше под 100 долари, а на 24 септември стигна над 106 долари. Петочниот пад донесе извесно олеснување, но неделата во целина сепак заврши со повисока цена отколку на почетокот.
Тоа е важен сигнал, но суровата нафта е само еден дел од пресметката. За македонските цени уште поважно е движењето на готовите деривати на медитеранскиот пазар.
Токму таму дизелот останува проблематичен.
Европскиот пазар на средни дестилати во септември се соочи со сериозен недостиг.
Тоа практично значи дека дизелот во моментов има посилен независен притисок од бензинот. Дури и ако суровата нафта во одреден ден поевтини, дизелот не мора автоматски да го следи истиот правец.
И БЕНЗИНОТ ПОКАЖУВА НАГОРЕН ПРИТИСОК
Во последните денови се забележува раст и кај бензинските берзански индикатори. Податоците од молдавскиот енергетски регулатор, кој исто така користи Platts котации во својата формула, покажуваат дека просечната Platts-компонента за бензинот растела секој работен ден од 21 до 25 септември. Сличен, иако поспор раст во последните денови, се гледа и кај дизелот.
Тоа не може директно да се преслика во македонската цена, бидејќи методологиите, даноците, периодите на пресметка и валутните курсеви се различни. Сепак, како пазарен сигнал покажува дека во последната недела немало силно и трајно поевтинување на готовите горива.
ШТО МОЖЕ ДА СЕ СЛУЧИ ВО ПОНЕДЕЛНИК?
Доколку се земат предвид движењата до крајот на петочната трговија, во моментов нема јасна пазарна основа за поголемо поевтинување на сите горива.
Кај бензините ситуацијата е поумерена. Петочниот пад на суровата нафта делумно го намалува притисокот, но растот во претходните денови остава простор цената да остане непроменета или да има ограничена корекција.
Кај дизелот ризикот останува поголем. Европскиот недостиг на средни дестилати и високите референтни цени значат дека овој дериват и понатаму е најизложен на ново зголемување. Сепак, по минатонеделниот скок од 5,50 денари, не треба автоматски да се очекува уште едно зголемување од такви размери – конечната пресметка ќе зависи од точниот просек на котациите што ќе го употреби РКЕ.
Уште еден важен фактор е курсот на доларот. На 21 септември РКЕ објави дека просечниот курс користен во тогашната пресметка бил 53,2891 денари за долар и бил за 0,753% повисок од претходниот. Посилен долар обично делува во насока на повисоки домашни набавни трошоци бидејќи нафтата и дериватите на меѓународните пазари се котираат во американска валута.
ДАНОЧНИТЕ МЕРКИ МОЖАТ ДА ЈА ПРОМЕНАТ КОНЕЧНАТА СЛИКА
Последната пресметка покажа колку големо влијание можат да имаат акцизите и ДДВ.
Иако референтните светски цени на бензините во претходната пресметка биле повисоки, бензинот на пумпите сепак поевтини за 1,50 денари поради комбинацијата на елементите во формулата и применетото намалување на акцизата. Кај дизелот, пак, силниот скок на берзанската цена беше доволно голем за крајната цена да се зголеми за 5,50 денари и покрај намалената акциза и ДДВ.
Токму затоа прогнозирање на точната цена однапред во денари е ризично. Берзанската насока може да се процени, но конечната одлука ја дава формулата во која влегуваат повеќе компоненти.
ДИЗЕЛОТ ОСТАНУВА ГЛАВНАТА НЕПОЗНАТА
Ако треба да се извлече главната порака пред понеделничката пресметка, таа е дека светскиот пазар сè уште не дава доволно простор за опуштање.
Брент нафтата останува над 100 долари за барел, европскиот дизел е на историски високи нивоа, а пазарот на готови деривати останува чувствителен на секоја нова информација за снабдувањето.
Затоа најреално е да се очекува ограничена корекција кај бензините, додека кај дизелот останува изразен ризик од задржување на сегашната висока цена или ново поскапување. Точната насока и износот ќе бидат познати откако РКЕ во понеделник ќе ја направи конечната пресметка.
