Замислете едноставен експеримент.
Утре ви легнува платата, но наместо целиот износ, на располагање имате само половина. Другата половина не постои. Не можете да ја земете од заштеда, да влезете во минус или да ја надоместите со кредитна картичка.
Со тие пари треба да издржите до следната плата.
Ќе можете ли?
Прашањето на прв поглед изгледа како тест за штедење. Всушност, тоа е прилично добар тест за нешто многу поважно – колку финансиски простор има во вашиот секојдневен живот.
Зашто не е исто да живеете со плата од 50.000 денари и да трошите 30.000, и да живеете со истите 50.000 денари, а уште на првиот ден од месецот да имате 45.000 денари обврски.
Платата е иста.
Финансиската положба е сосема различна.
Пред да купите леб, дел од платата веќе не е ваша
Кога ќе пристигне платата, на сметката некое време изгледа како целиот износ да ви стои на располагање.
Но тоа е само привид.
Киријата или ратата за кредит веќе чека.
Струјата ќе дојде.
Водата ќе дојде.
Телефонот и интернетот ќе се наплатат.
Треба гориво.
Треба храна.
Можеби има рата за автомобил, кредитна картичка или друг заем.
Ако има деца, почнува уште една листа.
Практично, значителен дел од месечниот приход може да биде потрошен уште пред човек да донесе каква било вистинска одлука што ќе купи.
Токму затоа некој може да има солидна плата, а постојано да чувствува дека нема пари.
Не мора да троши раскошно.
Можеби едноставно има премногу фиксирани обврски.
Половина плата открива нешто што целата плата успешно го крие
Да земеме едноставен пример.
Семејството располага со 80.000 денари месечно.
На хартија тоа изгледа пристојно.
Но има 20.000 денари станбен кредит, неколку илјади за сметки, трошоци за автомобил, храна, училиште, телефони и уште една помала рата.
На крајот можеби речиси ништо не останува.
Сè функционира додека секој месец влегуваат тие 80.000 денари.
Но што ако еден приход задоцни?
Што ако автомобилот се расипе?
Што ако стигне неочекувана сметка?
Што ако еден член од семејството привремено остане без приход?
Тогаш се гледа разликата меѓу „можам да ги плаќам трошоците“ и „финансиски сум стабилен“.
Тоа не е исто.
Најопасно е кога целиот живот е пресметан до последниот денар
Современиот живот лесно се гради околу месечна рата.
Не мора да имате 20.000 евра за автомобил.
Важно е дали можете да ја плаќате ратата.
Не мора веднаш да го платите телефонот.
Има 24 рати.
Мебелот може на рати.
Одморот може со картичка.
Белата техника исто.
Поединечно, секоја обврска изгледа поднослива.
1500 денари тука.
3000 таму.
7000 на трето место.
Но сите тие мали одлуки имаат една заедничка последица: однапред ја трошат вашата идна плата.
И тогаш доаѓа први во месецот, а дел од парите што штотуку сте ги заработиле веќе им припаѓаат на други.
Големата плата не значи автоматски голема сигурност
Ова е една од најчестите финансиски заблуди.
Човек со плата од 100.000 денари не мора да биде финансиски посигурен од човек со 50.000.
Првиот можеби има голем станбен кредит, автомобил на лизинг, неколку картички и животен стандард кој секој месец бара речиси 100.000 денари.
Вториот можеби има сопствен дом, нема долгови и редовно остава дел од платата настрана.
Кој е побогат?
Одговорот зависи од тоа што подразбираме под богатство.
Ако богатството е само потрошувачката што се гледа однадвор, можеби првиот.
Ако е способноста да преживеете финансиски удар без паника, тогаш сликата може да биде сосема поинаква.
Направете го тестот без навистина да се мачите цел месец
Не мора буквално да живеете со половина плата.
Направете ја пресметката на хартија.
Земете го вашиот месечен нето-приход и поделете го на два.
Потоа од половината одземете ги само работите без кои реално не можете:
домување, основни сметки, храна, лекови ако ги имате како редовен трошок и неопходен превоз.
Не ставајте ресторан.
Не ставајте нова облека.
Не ставајте одмор.
Не ставајте импулсивно купување.
Само основното.
Што остана?
Ако и со половина приход можете да ги покриете основните потреби, имате значителен финансиски простор.
Ако можете, но мора многу да внимавате, просторот е помал.
Ако половината не ги покрива ниту задолжителните трошоци, тогаш вашиот живот силно зависи од тоа секој следен месец да пристигне целата плата.
Тоа не значи дека лошо управувате со парите.
За многу домаќинства едноставно трошоците за нормален живот се високи во однос на приходите.
Но важно е човек да знае каде се наоѓа.
А потоа направете уште построг тест
Не прашувајте само:
„Можам ли еден месец со половина плата?“
Прашајте:
„Колку долго можам да живеам ако следниот месец воопшто нема плата?“
Тука веќе доаѓаме до суштината на финансиската резерва.
Ако одговорот е три дена, проблемот не е што немате доволно пари за луксуз.
Проблемот е што немате простор за грешка.
А животот порано или подоцна испраќа сметка што не била во планот.
Расипан автомобил.
Расипан бојлер.
Итен пат.
Поправка во домот.
Прекин на работа.
Непланиран семеен трошок.
Финансиската резерва не постои за да заработува аплауз.
Таа постои за еден лош вторник да не стане лоша година.
Најголемата слобода не е да можете да купите нешто
Потрошувачкото општество нè научи финансиската моќ да ја мериме преку купување.
Можам да си дозволам автомобил.
Можам да си дозволам телефон.
Можам да одам на одмор.
Но постои и друга форма на финансиска моќ за која многу помалку се зборува.
Да можете нешто да не купите.
Да можете да одбиете кредит.
Да можете да преживеете неочекуван трошок.
Да можете да кажете дека еден месец ќе заработите помалку и сепак да не се плашите како ќе ги платите основните сметки.
Да можете да ја промените работата без првата мисла да ви биде: „А што ќе правам со ратата?“
Тоа е тивка форма на богатство.
Не се гледа на паркинг.
Не се фотографира за социјални мрежи.
Но навечер се чувствува.
Не е целта цел живот да живееме со половина плата
Ниту треба.
Парите служат и за да се живее.
За патување.
За добар ручек.
За децата.
За нешто што нè радува.
Финансиската дисциплина што го претвора животот во постојано одрекување исто така нема многу смисла.
Но постои огромна разлика меѓу тоа да трошите затоа што сте одлучиле и да трошите затоа што сте заробени во обврски што сте ги презеле претходно.
Затоа тестот со половина плата не е повик следниот месец да се заклучите дома и да не потрошите денар.
Тоа е рендген на вашиот буџет.
На крајот, бројката на платата не го дава целиот одговор
Кога зборуваме за пари, најчесто прашуваме:
„Колку заработуваш?“
Можеби подобро прашање е:
„Колкав дел од тоа што го заработуваш навистина ти останува на располагање?“
Затоа што платата кажува колку пари влегуваат.
Трошоците кажуваат колку излегуваат.
Долговите кажуваат колкав дел од идните приходи веќе сте го потрошиле.
А заштедата кажува колку време можете да издржите ако нешто тргне наопаку.
Па направете ја пресметката вечерва.
Замислете дека следниот месец ќе добиете само половина плата.
Платете ги на хартија сите неопходни трошоци.
И погледнете што останало.
Можеби резултатот нема да ви каже дали сте богати или сиромашни.
Но ќе ви каже нешто многу покорисно:
колку слобода навистина има во вашиот буџет.
