Пензијата требало да пристигне за неколку дена, но пензионерот починал.
Или парите веќе легнале на неговата сметка, а тој не успеал да ги подигне.
За семејството, покрај загубата, веднаш се отвора и едно практично прашање:
Што се случува со тие пари?
Дали остануваат на сметката?
Дали децата можат да ги подигнат?
Дали банката ги враќа?
Дали сопругата или сопругот автоматски ја добива пензијата?
Одговорот зависи од конкретната ситуација, а една од најважните работи што треба да се разберат е дека пензијата на починатиот, парите што веќе се на неговата банкарска сметка и правото на семејна пензија не се иста работа.
„Не ја подигнал“ не значи дека парите не биле исплатени
Ова е првата важна разлика.
Во секојдневниот говор често велиме:
„Не стигна да ја земе пензијата.“
Но ако пензијата веќе била префрлена на неговата банкарска сметка, таа банкарска трансакција веќе се случила.
Фактот што пензионерот не отишол на банкомат и не подигнал готовина е друго прашање.
Затоа семејството прво треба да утврди:
Дали пензијата воопшто била исплатена?
И:
За кој период се однесувала исплатата?
Токму датумите можат да бидат пресудни.
Не земајте ја картичката и не подигнувајте пари
Ова е една од најважните практични работи.
По смртта на сопственикот на банкарската сметка, членовите на семејството не треба едноставно да ја земат неговата картичка, да го употребат PIN-кодот и да подигнат пари.
Тоа што некој го знае PIN-кодот не значи дека со смртта на сопственикот автоматски добил право да располага со сметката.
Правилниот чекор е да се известат надлежните институции и банката и да се утврди законската постапка за средствата.
А што ако пензијата легнала по смртта?
Ова е ситуацијата што најмногу ги збунува семејствата.
Замислете пензионер да почине непосредно пред редовната исплата, а потоа на неговата сметка да се појави пензија.
Првата реакција може да биде:
„Парите се на сметката, значи се негови.“
Но тоа не треба да се претпоставува.
Треба да се утврди за кој период се однесува исплатата и дали целиот исплатен износ навистина му припаѓал на корисникот според правилата на пензиското осигурување.
Фондот врши исплата на пензиите согласно закон, а смртта на корисникот е промена што влијае врз правото и исплатата. Официјалниот регистар изречно ја наведува смртта на корисникот меѓу промените што треба да бидат соопштени.
Затоа семејството не треба да располага со спорната уплата додека не се расчисти статусот.
А што со парите што пензионерот веќе ги имал?
Тоа е друга приказна.
Да речеме дека на сметката на починатиот имало 120.000 денари што ги штедел со години.
Тие не се „следната пензија“.
Станува збор за средства што веќе биле на неговата сметка.
Нивниот понатамошен третман треба да се разгледува во рамките на наследувањето и банкарската постапка, а не како автоматско право на некој член од семејството да ги подигне со картичката на починатиот.
Затоа е важно да се разликува:
банкарското салдо на починатиот
од
нова пензиска исплата по неговата смрт.
„Јас сум сопруга, значи пензијата сега оди кај мене“ – не автоматски
Ова е уште една честа заблуда.
По смртта на пензионерот може да постои право на семејна пензија, но тоа е посебно право кое се остварува под законски услови.
Не се случува едноставно банката од следниот месец да ја пренасочи истата пензија на сопругата.
Според официјалните информации постапката за семејна пензија се поведува по барање на член на семејството на починатиот осигуреник или корисник на пензија.
За вдовец или вдовица, деца и други лица законот пропишува конкретни услови.
Значи:
пензијата на починатиот престанува да биде негово лично право, а евентуалното право на семејна пензија се утврдува посебно.
Кој може да бара семејна пензија?
Законот предвидува повеќе категории и услови.
На пример, кај вдовец или вдовица важни се возраста, работната способност и дали останале деца кои имаат право на семејна пензија и за кои се вршат родителски должности. Законот уредува и право на децата, меѓу другото зависно од возраста и школувањето.
Затоа не е правилно да се каже:
„Секој сопружник ја наследува пензијата.“
Ниту:
„Децата ја делат пензијата.“
Семејната пензија не функционира како обично наследување пари од банкарска сметка.
Колкава би била семејната пензија?
Ниту тука не важи правилото дека преживеаниот член на семејството едноставно ќе го добива истиот износ што го добивал починатиот.
Се наведува дека семејната пензија се определува од старосната или инвалидската пензија што му припаѓала на осигуреникот, односно од пензијата што му припаѓала на корисникот во часот на смртта. Потоа се применуваат законските правила за определување на семејната пензија.
Затоа точниот износ зависи од конкретниот случај и бројот на корисници.
Постои и посмртна помош
Ова е уште едно право што семејствата треба да го разликуваат од пензијата.
Официјалните информации наведуваат дека за солидарна посмртна помош се поднесува барање до филијалата на Фондот на ПИОСМ од лицето кое ги платило трошоците за погребот. Исплатата се врши од средствата на солидарниот фонд преку Стручната служба на Фондот.
Тоа е посебна постапка и не треба да се меша ниту со последната пензија, ниту со семејната пензија.
И вториот пензиски столб е посебна приказна
Кај капитално финансираното пензиско осигурување постојат дополнителни правила.
Според досрапните податоци ако починат член на задолжителен пензиски фонд нема членови на семејството кои имаат право на семејна пензија, средствата од неговата индивидуална сметка стануваат дел од оставинската маса и се наследуваат. За тоа се спроведува оставинска постапка, а потоа се контактира пензиското друштво за потребната документација.
Ова е многу важно бидејќи луѓето често ги ставаат сите „пензиски пари“ во иста категорија, иако правниот режим може да биде различен.
Што треба да направи семејството?
Најбезбедно е да не се прават самостојни претпоставки со средствата на сметката.
Треба да се провери датумот на смртта, последната пензиска исплата и периодот за кој се однесува; да се известат Фондот и банката; да не се користи картичката на починатиот; да се провери дали некој член на семејството ги исполнува условите за семејна пензија; и да се праша за постапката за солидарна посмртна помош.
За семејна пензија барањето се поднесува до подрачната единица на Стручната служба на Фондот на ПИОСМ на чие подрачје починатиот последен пат бил осигурен.
Најважната разлика е во една реченица
Кога ќе почине пензионер, не треба да се праша само:
„Дали ја подигнал последната пензија?“
Треба да се праша:
„За кој период му припаѓале парите и дали тие веќе биле законски исплатени пред смртта?“
Тоа се две сосема различни работи.
А средствата што починатиот веќе ги имал на својата сметка, евентуалната последна пензиска исплата и правото на семејна пензија треба да се разгледуваат одделно.
Затоа најлошиот потег е семејството едноставно да ја земе картичката и да ги подигне парите.
Најдобриот е прво да провери.
Затоа што кога станува збор за последната пензија на починат човек, датумот може да биде поважен од состојбата што ја покажува банкоматот.
*информацијата не е правен совет и е од чист информативен карактер
