Кај нас, секогаш кога ќе се спомене нешто што треба да го има една држава, веднаш почнува истата песна.
„Има ли народот леб?“
„Колку болници можеле да се изградат?“
„Колку училишта можеле да се реновираат?“
„Зошто ни е авион?“
Прашањата се легитимни.
Но има уште едно прашање што ретко го поставуваме:
Кои сме ние?
Дали сме држава или сме привремена административна територија која треба за секоја своја институционална потреба да се правда пред самата себе?
Затоа што ако сме држава, тогаш државата има претседател, Влада, Собрание, дипломатија, армија, институции, протокол, меѓународни обврски — и средства со кои тие институции можат безбедно и достоинствено да функционираат.
А авионот не е играчка.
Не е приватна јахта.
Не е подарок за премиерот, претседателот или министерот што во моментот ја извршува функцијата.
Тоа е имот на Републиката.
Луѓето на функциите се менуваат. Државата останува.
Македонскиот владин „Лирџет 60“ е од 2004 година. Во август годинава директорот на СОЗР, Ивица Томовски, тврдеше дека за негово сервисирање во последните две години биле потрошени околу два милиона евра и дека поради староста сè потешко се обезбедуваат делови, поради што авионот знае да биде надвор од употреба. (plusinfo.mk)
Тогаш прашањето повеќе не е:
„Зошто купуваме авион?“
Туку:
До кога ќе плаќаме за да одржуваме нешто што старее, се расипува и е сè понесигурно за оперативна употреба?
Не се купува авион за Мицкоски. Не се купува за Гордана. Се купува за Македонија.
Ова е суштината што намерно или ненамерно се губи во дневната политика.
Денес на функција е еден човек. Утре ќе биде друг. По десет години можеби трета политичка генерација.
Авионот, ако е разумно избран и правилно одржуван, треба да им служи на институциите со години.
Затоа е погрешно секоја државна инвестиција да ја сведуваме на името на актуелниот функционер.
Не градиме автопат за еден министер.
Не купуваме противпожарно возило за еден директор.
Не набавуваме армиска опрема за еден началник.
И не треба да купуваме државен авион „за премиерот“.
Го купуваме за државата.
И токму затоа треба да биде под најстроги правила за употреба, целосна евиденција, јасно образложение за секој лет и максимална јавна контрола.
Тоа е вистинската дебата.
Не дали Македонија смее да има авион.
Туку каков авион ѝ е потребен, колку смее да чини и кој има право да го користи.
Во февруари Владата најави повлекување од идејата по политичките критики, иако премиерот тврдеше дека новото летало е потребно и за други државни и хуманитарни намени. Во август, пак, од СОЗР беше кажано дека идејата не е напуштена. (DW)
Тоа покажува дека ова прашање не смее повторно да се претвори во евтина дневнополитичка кавга.
Малата држава нема обврска да изгледа сиромашно
Ова е можеби најопасниот комплекс што го носиме со години.
Ние како да сме убедени дека бидејќи сме мала земја, мора да имаме мали амбиции.
Мала економија — па не смееме ова.
Мал број жители — па што ќе ни е она.
Немаме доволно пари — па да почекаме.
И така чекаме триесет години.
Чекаме инфраструктура.
Чекаме железница.
Чекаме автопатишта.
Чекаме болници.
Чекаме функционални институции.
Чекаме модернизација.
А потоа се чудиме зошто државата ни изгледа како постојано да доцни дваесет години зад времето.
Сиромаштијата не се победува со тоа што државата ќе стане уште посиромашна.
И достоинството не се гради со тоа што ќе се натпреваруваме кој ќе покаже дека Македонија може да функционира со што е можно помалку.
Секако дека ни требаат болници.
Ни требаат училишта.
Ни требаат поголеми плати.
Ни требаат лекови.
Ни требаат пожарникарски возила.
Но ова е лажна дилема:
или болница или авион.
Сериозна држава мора да може да прави повеќе работи истовремено.
Ако секогаш при секоја инвестиција велиме дека парите требало да одат во здравството, тогаш никогаш нема да изградиме автопат, никогаш нема да купиме воз, никогаш нема да модернизираме армија и никогаш нема да обновиме државна инфраструктура.
Тоа не е штедење.
Тоа е откажување од развој.
Но не по секоја цена
И тука мора да бидеме уште појасни.
Да, Македонија треба да има современ и безбеден државен авион.
Но тоа не значи дека Владата добива празен чек.
Ако некој предложи претерано скап авион, јавноста треба да праша зошто.
Ако постои поевтино летало што ги задоволува сите безбедносни и оперативни потреби — нека се купи поевтиното.
Ако набавката се прави — нека биде транспарентна.
Нека се објават спецификациите.
Нека се знае цената.
Нека се знаат трошоците за одржување.
Нека се пресмета колку ќе чини еден час летање.
Нека се спореди со сегашниот авион.
И најважно:
нека се донесе јасен правилник кој смее да го користи.
Тоа прашање е особено важно затоа што уште во февруари беа поставени јавни прашања околу правилата и критериумите според кои се одобрува користењето на владиниот авион. (telma.com.mk)
Значи, нов авион — да.
Нов авион без контрола — не.
Има моменти кога државата не смее да зависи од редовниот лет во 6:40 наутро
Замислете криза.
Евакуација.
Граѓанин кој мора итно да биде пренесен.
Државна делегација која мора да пристигне на меѓународна средба во рок што комерцијалните линии не можат да го обезбедат.
Безбедносна состојба.
Хуманитарна операција.
Во такви моменти државата не отвора апликација и не бара дали има евтин билет со едно преседнување.
Државата мора да располага со сопствен оперативен капацитет.
Не затоа што е богата.
Туку затоа што е држава.
И токму тука доаѓаме повторно до најважното прашање.
Кои сме ние?
Народ кој три децении ќе си објаснува дека е премногу мал за сè?
Или земја која конечно ќе разбере дека независноста не е само знаме, химна и место во Обединетите нации?
Независноста чини.
Институциите чинат.
Безбедноста чини.
Дипломатијата чини.
Државноста чини.
Прашањето е дали парите се трошат паметно и чесно — а не дали државата воопшто смее да има средства достојни за една држава.
Македонија нема потреба од луксуз. Македонија има потреба од самопочит.
Никој разумен не бара летечка палата.
Никој не треба да бара кожни салони за политичари, мегаломански престиж или авион со кој некој ќе го храни сопственото его.
На Македонија ѝ треба безбедно, економично, современо и функционално летало, приспособено на реалните потреби на државата.
Ниту повеќе.
Ниту помалку.
Но да тврдиме дека една европска држава не треба да има функционален државен авион само затоа што има сиромашни граѓани е погрешна логика.
Нашата цел не треба да биде институциите да станат сиромашни како најсиромашните граѓани.
Нашата цел е граѓаните да станат побогати, а државата посилна.
Истовремено.
Затоа, можеби пред да извикаме:
„Што ќе ни е нов авион?“
треба да си го поставиме потешкото прашање:
Каква Македонија сакаме?
Онаа што за секој чекор напред ќе се извинува?
Онаа што ќе ги крпи старите работи до бескрај затоа што се плаши некој да не ја обвини за луксуз?
Или Македонија која внимателно ќе ги троши парите, ќе бара отчет за секој денар — но нема да се срами да инвестира во сопствената државност?
Ние не сме премногу мали за да бидеме држава.
Можеме да бидеме сиромашни во ресурси.
Можеме да имаме многу проблеми.
Можеме да направиме сто погрешни политички одлуки.
Но не смееме да станеме сиромашни во самопочитта.
Затоа што кога една земја ќе почне да верува дека не заслужува функционални институции, модерна инфраструктура и средства што ѝ овозможуваат самостојно да функционира — тогаш проблемот одамна не е авионот.
Проблемот е што сме заборавиле кои сме.
