Во Македонија сè уште постои нешто што лесно го земаме здраво за готово – отвораме чешма и во најголемиот дел од урбаните средини очекуваме од неа да потече вода што може да се пие.
Во свет во кој милиони луѓе зависат од флаширана вода, цистерни или извори оддалечени километри од нивните домови, ова не е мала работа. Тоа е природно и инфраструктурно богатство кое вреди многу повеќе отколку што покажува една сметка за вода.
Официјалните податоци за квалитетот на водата покажуваат дека пристапот до вода за пиење во земјава е многу висок, а во градските средини пристапот до безбедна вода достигнува 100 проценти според анализираниот период. Состојбата во руралните средини не е подеднакво добра, што е дополнителен аргумент дека водните ресурси мора да се чуваат и инфраструктурата да се подобрува, а не да се смета дека чистата вода ни е дадена засекогаш.
Македонија има планини, извори, реки, акумулации, подземни води, земјоделски полиња и почва од која со генерации се произведува храна. Токму затоа прашањето за идниот економски развој не треба да се сведува само на тоа колку нови фабрики, рудници или други тешки индустриски капацитети можат да бидат отворени.
На земјата ѝ се потребни инвестиции. Потребни се работни места, производство и повисоки приходи. Но секоја голема инвестиција мора да има уште една цена што внимателно ќе ја пресметаме – што остава зад себе по 20, 30 или 50 години?
Рудник може да работи неколку децении. Плодната почва, доколку правилно се заштитува, може да храни генерации.
Индустриски капацитет може да донесе стотици работни места. Чист извор или подземно водно тело може да обезбедува вода за десетици илјади луѓе со векови.
Тоа не значи дека Македонија треба да се откаже од индустријата или од искористувањето на природните ресурси. Значи дека критериумот мора да биде многу повисок таму каде што постои можност економската активност да влијае врз водата, почвата и производството на храна.
Особено внимателно треба да се гледа на нови рудници и тешки индустриски капацитети во близина на земјоделски региони, речни сливови и подземни води. Не е доволно само да се праша дали еден проект ќе донесе приход. Треба да се праша и што ризикуваме ако нешто тргне наопаку.
Затоа на Македонија можеби ѝ е потребен поинаков економски пат: повеќе инвестиции во индустрии со висока додадена вредност и помало загадување, современо земјоделство, производство на домашна храна, технологии, обновлива енергија, туризам и преработувачки капацитети кои не ја ставаат природата под непотребен ризик.
Климатските промени дополнително ја зголемуваат вредноста на секоја капка вода и на секој хектар плодна земја. Она што денес ни изгледа обично, за неколку децении може да стане една од највредните национални суровини.
Ниту една генерација нема право да се однесува како да е последната што ќе живее на оваа земја.
Економскиот развој е неопходен, но вистински развој е оној што остава нешто и за луѓето што доаѓаат по нас.
Затоа, пред секоја идна одлука за рудник, фабрика или голем индустриски комплекс, можеби треба да си поставиме едно едноставно прашање:
Што вреди повеќе – ресурс што можеме да го ископаме еднаш или вода и земја што можат да нè хранат засекогаш?
