Пензијата официјално му припаѓа на пензионерот. Таа треба да ги покрие неговите сметки, храната, лековите, облеката и сите други потреби по завршувањето на работниот век.
Но во многу македонски семејства приказната не завршува тука.
Од пензијата се плаќа сметка на детето. Се даваат пари на внуците. Се полни фрижидерот. Се помага за рата, регистрација на автомобил, училишни потреби или ненадеен трошок.
Понекогаш бабата и дедото имаат најнизок приход во семејството, а сепак се луѓето од кои сите знаат дека можат да побараат помош.
Така пензијата, наместо приход за еден човек, незабележливо станува дел од буџетот на две, па понекогаш и три генерации.
Пензијата е мала, но сигурна
Токму тука се крие еден од парадоксите.
Платата на помладите може да биде значително повисока од пензијата, но пензијата има една карактеристика што е исклучително важна за семејниот буџет – редовноста.
Пензионерот знае дека секој месец ќе има определен приход.
Во семејство во кое некој работи сезонски, привремено, за променлив приход или останал без работа, токму пензијата може да стане финансиската константа во домот.
Не е голема.
Но доаѓа.
А кога парите се тесни, сигурноста понекогаш е поважна од висината.
„Земи, мене не ми треба“
Веројатно нема многу семејства во Македонија во кои барем еднаш не се слушнала оваа реченица.
Баба му дава пари на внучето.
Дедо плаќа ручек.
Родител во пензија му помага на своето 40-годишно или 50-годишно дете.
И многу често парите се даваат со зборовите:
„Земи, јас имам.“
Но дали навистина има?
Зад тие неколку илјади денари понекогаш стои откажување од нешто свое.
Нова облека ќе почека.
Поправката дома може следниот месец.
Наместо нешто поквалитетно, ќе се купи поевтино.
Пензионерите умеат да штедат на начин што помладите понекогаш и не го забележуваат.
Внуците се посебна категорија
Кога станува збор за внуците, математиката често престанува да важи.
За роденден – пари.
За училиште – пари.
За сладолед – баба ќе даде.
За излегување – дедо ќе помогне.
Кога ќе тргнат на факултет, повторно се наоѓа нешто.
Тоа се мали семејни гестови што имаат огромна емотивна вредност.
Но кога ќе се соберат во текот на годината, можат да претставуваат значителен дел од приходите на пензионерот.
А понекогаш не станува збор за 500 денари
Постојат и многу посериозни ситуации.
Возрасно дете останало без работа.
Семејството има кредит.
Треба да се поправи автомобилот.
Стигнала голема сметка.
Требаат пари за лекување, образование или поправка во домот.
Тогаш пензионерот не дава симболична сума на внучето.
Тој станува семејна финансиска резерва.
Понекогаш се троши заштеда создавана со години.
Една куќа, неколку генерации, еден буџет
Во домаќинствата во кои живеат повеќе генерации, тешко е воопшто да се каже чии се парите.
Еден плаќа струја.
Друг купува храна.
Трет плаќа интернет.
Бабата оди на пазар.
Дедото купува нешто за внуците.
На хартија постојат одделни приходи.
Во реалноста постои еден голем семеен паричник.
И токму тука пензијата може да има многу поголемо значење отколку што покажува нејзиниот номинален износ.
Пензионерите понекогаш финансираат животен стандард што самите не го живеат
Ова е можеби најинтересниот парадокс.
Пензионер кој ретко оди во ресторан може да му даде пари на внучето за излегување.
Човек што со години не бил на одмор може да помогне децата да заминат на море.
Некој што користи стар телефон може да учествува во купувањето нов телефон за внучето.
Тоа не мора да биде погрешно.
Луѓето имаат право сами да одлучуваат што ќе прават со своите пари.
Но покажува колку силна останува родителската улога и по пензионирањето.
Детето може да има 45 години.
За родителот и понатаму е негово дете.
Кога помошта станува очекување
Тука се појавува чувствителната граница.
Едно е бабата доброволно да му даде 1.000 денари на внучето.
Сосема друго е семејството однапред да смета на нејзината пензија.
„Баба ќе плати.“
„Ќе земеме од дедо.“
„Кога ќе земе пензија, ќе средиме.“
Кога доброволната помош ќе стане редовна обврска, пензионерот може да почувствува дека повеќе нема целосна слобода над сопствениот приход.
И пензионерот има право на свој живот
По три или четири децении работа, пензионирањето би требало да донесе барем одредена финансиска и лична слобода.
Пензионерот има право да ги потроши своите пари на себе.
Да отпатува.
Да купи нешто што одамна го посакувал.
Да го среди домот.
Да оди на кафе.
Да остави заштеда.
Или едноставно да има пари на сметка за да се чувствува сигурно.
Помагањето на семејството е вредност.
Но не треба да значи дека човек цел живот работел, а потоа и во пензија продолжува да се откажува од себе.
Постои и обратната страна
Не треба да се создава впечаток дека секое семејство живее од пензијата на најстарите.
Во многу домови е токму обратно.
Децата им помагаат на родителите.
Купуваат лекови.
Плаќаат сметки.
Носат храна.
Ги покриваат поголемите трошоци.
Но токму тоа покажува нешто важно: семејните финансии ретко завршуваат кај една генерација.
Парите постојано се движат нагоре и надолу низ семејството.
Што би се случило ако ја нема пензијата на баба и дедо?
Ова е можеби најинтересното прашање.
Замислете едно семејство да ги собере сите пари што бабата и дедото ги дале во текот на една година.
Не само големите суми.
И 500 денари за внучето.
И пазарењето.
И платената сметка.
И роденденскиот подарок.
И ручекот.
И помошта за регистрација.
Колкава би била конечната сума?
За некои семејства можеби мала.
За други би станало јасно дека пензијата одамна не е само пензија.
Таа е дел од семејниот систем за преживување.
Најстарите понекогаш се последната финансиска брана
Кога ќе се потрошат парите на сметката, кога банката нема да даде уште кредит и кога ќе се појави непланиран трошок, семејството најчесто прво се врти кон луѓето на кои најмногу им верува.
А тоа многу често се родителите.
Иако се пензионери.
Иако имаат помали приходи.
Иако и ним парите им се потребни.
Токму затоа вистинското значење на пензијата не секогаш може да се измери само со прашањето колку добива еден пензионер.
Треба да се праша и уште нешто:
Колку луѓе, директно или индиректно, живеат од тие пари?
Затоа што во многу семејства пензијата не завршува кај бабата и дедото.
Таа продолжува кон децата, внуците и заедничкиот дом.
А зад едно пензионерско примање понекогаш стои многу поголемо семејство отколку што покажува банкарската сметка.
