За деветтоодделенците и нивните родители почнува еден од најстресните периоди во годината: изборот на средно училиште. На прв поглед, тоа изгледа како обична административна постапка. Но во многу семејства, уписот во средно се претвора во сериозна дилема: гимназија или стручно? Желба на детето или проценка на родителот? Диплома или професија што носи работа?
Министерството за образование и наука го објави конкурсот за запишување ученици во јавните средни училишта за учебната 2026/2027 година. Според МОН, предвидени се над 25.000 слободни места во 109 јавни средни училишта, од кои повеќе од 17.000 се во стручно образование, речиси 6.000 во гимназиско и 570 во уметничко образование.
Гимназија или стручно — старата дилема се враќа уште посилно
Долги години гимназијата се сметаше за „посигурен“ избор за учениците што сакаат да продолжат на факултет. Но денес ситуацијата се менува. Сè повеќе родители размислуваат дали е подобро детето да добие конкретна струка уште во средно училиште.
Причината е едноставна: пазарот на трудот се менува побрзо од навиките на родителите. Работодавците сè почесто бараат практични вештини, техничко знаење, работа со машини, компјутери, електроника, здравствени услуги, угостителство, логистика и занаети.
Затоа изборот повеќе не е само „кое училиште е попрестижно“, туку „со што детето ќе може утре да работи“.
Стручното образование добива предност
Бројките покажуваат дека државата силно го турка стручното образование. Во тековната учебна 2025/2026 година, според МОН, од вкупно 65.858 ученици во средно образование, 43.187 се во стручно образование, а 21.640 во гимназиско. Тоа значи дека приближно 70 проценти од учениците се запишани во стручно образование.
Посебно расте и дуалното образование, каде учениците учат дел во училиште, а дел преку практична работа кај компании. Според податоците објавени годинава, во учебната 2025/2026 година активни се 65 стручни училишта и 875 дуални паралелки, со речиси 1.000 вклучени компании.
Кои струки ќе бидат најбарани?
Иако интересот се разликува од град до град, неколку области веќе се издвојуваат како перспективни:
- информатика и компјутерска техника
- електротехника и електроника
- машинство
- здравствена струка
- фармацевтска и хемиско-технолошка струка
- угостителство и туризам
- градежништво и архитектонски техничари
- сообраќај и логистика
- занаетчиски профили што директно водат до работа
Особено атрактивни стануваат насоките што нудат практична настава и контакт со компании. Родителите сè повеќе прашуваат: „Ќе има ли работа после ова?“ — а не само „како се вика училиштето?“
Родителите под притисок, децата уште повеќе
Ова е период кога многу деца првпат чувствуваат дека нивната одлука „значи иднина“. Некои сакаат да одат таму каде што одат другарите. Други сакаат училиште што звучи полесно. Трети имаат јасна желба, но родителите се сомневаат дали таа насока носи работа.
Родителите, пак, често се растргнати меѓу две работи: да ја почитуваат желбата на детето и да го насочат кон нешто што изгледа попрактично. Тука најчесто настануваат семејни расправии.
Но една работа е јасна: изборот на средно не треба да биде казна, ниту натпревар со соседите. Тоа треба да биде избор според способностите, интересите и реалните можности на детето.
Не е секоја „популарна“ насока најдобра
Голема грешка е учениците да избираат училиште само затоа што е модерно, затоа што таму одат другарите или затоа што „сите велат дека е добро“. Популарната насока не мора да биде најдобра за секое дете.
Некое дете е одлично со раце, техника и практична работа. Некое сака јазици, право, економија или медицина. Некое е креативно. Некое е силно во математика и компјутери. Некое не сака класично учење, но може да биде одлично во струка.
Најлошо е кога дете ќе се запише во насока што не ја сака, само за да исполни туѓи очекувања.
Уписот годинава е електронски
Пријавувањето на учениците се врши електронски преку порталот Uslugi.gov.mk, со посебна најава преку корисничките сметки на schools.mk, а потоа потребната документација се доставува до училиштата.
Тоа значи дека родителите треба навреме да проверат лозинки, профили, документи, свидетелства, потребни пријави и рокови. Една пропуштена обврска може да создаде непотребна паника во последен момент.
Уписот во средно не е само формалност. Тоа е првиот поголем избор што детето го прави на патот кон иднината. Но тој избор не треба да биде направен под страв, притисок или според тоа „што ќе кажат другите“.
Најбарани ќе бидат струките што носат реални вештини, практична настава и можност за работа. Но најдобрата насока за едно дете е онаа во која тоа може да учи, да напредува и да се пронајде.
Средното училиште не ја решава целата иднина, но може да биде добар почеток — ако изборот е паметен, навремен и направен со разговор, а не со нервоза.
ПОПУЛАРНО НА ИНТЕРНЕТ...
