Додека најголем дел од јавноста хидроенергијата ја поврзува со брани, акумулации и големи речни системи, во многу европски и американски градови веќе со години се користи поинаков пристап. Наместо изградба на нова инфраструктура, се искористува енергијата која секојдневно поминува низ постојните водоводни цевки.
Во современите урбани системи водата минува низ километри цевководи под постојан притисок пред да стигне до домаќинствата, јавните установи и индустриските потрошувачи. За да се заштити мрежата, дел од овој притисок редовно се намалува преку редуктори, при што енергијата практично се губи во форма на турбуленции и топлина.
Токму овој „изгубен“ потенцијал денес се претвора во електрична енергија. Во Европа и САД сè почесто се вградуваат мали турбини во водоводните системи кои го користат вишокот притисок за производство на струја. Технологијата е позната како in-pipe хидро и најчесто се применува преку компактни микротурбини или преку системи во кои пумпите работат како турбини кога водата се движи низ нив под одредени услови.
Најголемата предност на ваквите решенија е што не бараат нови брани, акумулации или зафати на водотеци. Сè се одвива во рамки на постојната инфраструктура. Дополнително, турбините ја извршуваат и функцијата што претходно ја имале редукторите на притисок, одржувајќи го системот стабилен и безбеден.
Со порамномерен притисок се намалува стресот врз цевководната мрежа, се редуцираат загубите на вода и се продолжува работниот век на инфраструктурата. На овој начин градовите добиваат двојна придобивка, производство на електрична енергија и подобро управување со водоводниот систем.
Европските искуства покажуваат дека оваа практика одамна не е експеримент. Во Италија, во близина на Палермо на Сицилија, уште пред повеќе од една деценија е тестиран систем во кој класичните редуктори на притисок се заменуваат со „пумпи како турбини“. Истражувањата покажале дека низ водоводната мрежа постои значителен распрснат енергетски потенцијал кој може да се искористи без негативно влијание врз снабдувањето со вода.
Слични анализи се реализирани и во Португалија, на системот што го поврзува изворот Алвиела со Лисабон. Таму е развиен модел со кој транспортните цевководи можат истовремено да обезбедуваат вода и да произведуваат електрична енергија, со што дел од системот станува енергетски самоодржлив.
Во Шпанија, во Аликанте, вниманието е насочено кон прочистителните станици. На излезниот дел од една ваква постројка е поставена пикотурбина која демонстрира дека дури и отпадните води содржат искористлива хидрауличка енергија што може да се претвори во струја.
Добри резултати се бележат и во Швајцарија. Во Фрибур, водоснабдителниот систем создава од 5 до 25 киловати по поединечна локација, а истовремено обезбедува постабилен притисок во мрежата. Слични решенија се применуваат и во Германија, каде овие технологии стануваат сè почест дел од локалните енергетски стратегии.
Особено важно е што производството на електрична енергија е стабилно и предвидливо. Струјата најчесто се троши токму таму каде што се произведува во пумпни станици, пречистителни капацитети и други комунални објекти. На тој начин се намалуваат загубите при пренос и се намалуваат трошоците за набавка на електрична енергија.
Системот постепено преминува од иновација во секојдневна практика. Десетици европски градови веќе тестираат или користат вакви решенија и бележат позитивни резултати. Процесот најчесто започнува со краток технички скрининг на местата каде редовно се намалува притисокот. Потоа се избираат неколку приоритетни точки за поставување турбини, се воведува систем за мониторинг и се следат резултатите преку произведената електрична енергија, намалувањето на притисочните удари и редукцијата на загубите на вода.
Ваквиот пристап успешно функционира и во САД. Во Портланд се инсталирани четири турбини во главниот водоводен систем. Вкупната моќност изнесува околу 200 киловати, а годишното производство достигнува приближно 900 мегават-часови електрична енергија, доволно за снабдување на околу сто домаќинства.
Во Хилсборо, пак, турбина поставена директно во системот за намалување на притисокот произведува повеќе од 200 илјади киловат-часови годишно. Оваа електрична енергија директно ги покрива потребите на локален спортски комплекс, со што се намалуваат трошоците за јавните установи и се намалува оптоварувањето на електроенергетската мрежа.
Иако ваквите објекти најчесто имаат моќност помала од еден мегават по локација, нивната вредност не е во големината туку во бројноста. Наместо една голема хидроцентрала, градовите добиваат мрежа од десетици или стотици мали енергетски точки распоредени на места каде веќе постои стабилен пад на притисок.
Влијанието врз електроенергетскиот систем можеби е локално, но е континуирано и сигурно. Производството се случува во непосредна близина на потрошувачите, се намалуваат загубите во мрежата, а истовремено се подобрува управувањето со водоводната инфраструктура.
Искуствата од градовите што веќе ја применуваат оваа технологија покажуваат дека патот до резултати е едноставен идентификација на соодветни точки, поставување на првите турбини, следење на ефектите и постепено проширување на системот.
Токму затоа многу експерти ја сметаат скриената хидроенергија во водоводните мрежи за една од најинтересните можности во современата енергетика. Таа не бара нов простор, не создава дополнителни еколошки притисоци и го користи ресурсот што веќе постои. Притисокот кој со децении се губел во цевките денес станува извор на локална електрична енергија, пониски оперативни трошоци и поефикасни комунални услуги.
ПОПУЛАРНО НА ИНТЕРНЕТ...
