Некогаш мајстор се наоѓаше преку сосед, роднина или пријател. Денес, за електричар, водоинсталатер, плочкар, гипсар, фасадер, заварувач или добар столар често се чека со денови, недели, па дури и месеци. А кога конечно ќе се најде мајстор, многумина велат дека цената е многу повисока од очекуваното.
Македонија сè повеќе се соочува со проблем што директно го чувствуваат граѓаните: занаетчиите стануваат дефицитарни, а побарувачката за нивните услуги расте.
Ова не е само проблем кога ќе протече бојлер, ќе пукне цевка или ќе треба да се постават плочки. Недостигот на мајстори значи поскапи поправки, подолго чекање, потешко реновирање, проблеми во градежништвото и помалку млади луѓе што сакаат да влезат во занает.
Според повеќе домашни анализи и изјави од секторот, водоинсталатери, гипсари, плочкари, фасадери, електричари и други занаетчии сè почесто ја напуштаат земјата во потрага по подобра заработка, додека потребата за нивните услуги дома останува висока.
Еден од најголемите проблеми е што со години занаетот се гледаше како „втор избор“. Родителите ги туркаа децата кон факултет, канцелариска работа и диплома, додека средното стручно образование често се сметаше за помалку вредно. Но реалноста денес покажува нешто друго: добар мајстор може да заработи повеќе од многу канцелариски работници, а работата речиси секогаш ја има.
Проблемот е што мајсторот не се создава преку ноќ. За добар електричар, плочкар или водоинсталатер се потребни години пракса, одговорност, прецизност и доверба. Ако младите не влегуваат навреме во занает, празнината не може брзо да се пополни.
Недостигот на стручни работници не е само македонски проблем. УНДП во Северна Македонија работи на проекти за надминување на јазот меѓу вештините и потребите на пазарот, особено во сектори како градежништво, текстил и обновлива енергија. Тоа покажува дека прашањето не е само „нема кој да работи“, туку и дали образованието создава кадар што навистина му треба на пазарот.
За граѓаните, последиците се многу конкретни. Ако порано можело да се најде мајстор за мала поправка за ден-два, денес често се слуша: „јави ми се за две недели“, „не можам сега“, „имам работа до следниот месец“. За поголеми реновирања, ситуацијата е уште потешка.
Во меѓувреме, цените растат. Не затоа што секој мајстор сака да „искористи“, туку затоа што побарувачката е голема, а добрите работници се малку. Кога нешто е ретко, станува поскапо. Тоа важи и за занаетчиската работа.
Голем дел од мајсторите заминуваат во странство, каде што истата работа е подобро платена. Други се префрлаат во Скопје или поголеми градови, каде што има повеќе работа и повисоки цени. Малите градови и селата остануваат уште понезаштитени — таму добар мајстор понекогаш е потешко да се најде отколку лекарски термин.
Но ова е и можност. Ако младите сфатат дека занаетите не се срам, туку сигурна професија, Македонија може повторно да добие генерација добри електричари, водоинсталатери, заварувачи, столари, лимари, механичари и градежни работници.
Во последно време има и позитивни сигнали. Се појавуваат програми што се обидуваат да го поврзат образованието со реалните потреби на пазарот. Проектот E4E@mk, на пример, има цел младите да стекнат вештини што се барани на пазарот и да дојдат до подобро вработување.
Но потребно е повеќе од проекти. Потребна е промена на менталитетот. Занаетчијата не треба да се гледа како човек што „не успеал да заврши факултет“, туку како професионалец што решава реални проблеми и создава вредност со рацете, знаењето и искуството.
Еден добар мајстор денес не продава само работна рака. Тој продава доверба. Кога ќе дојде на време, ќе заврши чесно, нема да измами, ќе остави чисто зад себе и ќе одговара за својата работа — таков мајстор вреди злато.
Прашањето е што ќе се случи ако за десет години нема доволно такви луѓе. Кој ќе ни поправа инсталации? Кој ќе реновира станови? Кој ќе гради куќи? Кој ќе работи во индустрија, сервис, производство и одржување?
Македонија може да има многу дипломи, но ако нема кој да ја поправи струјата, водата, покривот, машината или домот, ќе се соочи со многу практичен проблем.
Затоа темата за мајсторите не е мала тема. Таа е прашање за иднината на работата, образованието и секојдневниот живот.
Ако сакаме земја што функционира, ќе мора повторно да им дадеме вредност на занаетите. Зашто без добри мајстори, секој дом, секоја фирма и секој град еден ден ќе почувствува што значи кога нема кој да ја заврши работата.
ПОПУЛАРНО НА ИНТЕРНЕТ...
