Се будите среде ноќ и чувствувате дека едната рака ви е вкочанета. Прстите трпнат, имате чувство како низ нив да минуваат ситни иглички, а понекогаш мора да ја протресете раката за непријатното чувство да исчезне. По неколку минути сè се враќа во нормала, па повторно заспивате.
За многу луѓе ова е повремено искуство што го поврзуваат со неудобна положба на спиење. Но, кога трнењето се повторува со недели, се јавува речиси секоја ноќ или е придружено со болка и слабост во прстите, причината не мора да биде толку едноставна.
Ноќното трнење на рацете може да биде последица на привремен притисок врз нерв, но и симптом на синдром на карпален тунел, притиснат нерв во пределот на лактот или вратот, дијабетес и други здравствени состојби.
Затоа не е најважно само дали раката трпне, туку и кои прсти се зафатени, колку долго трае чувството, дали се повторува и дали постојат други симптоми.
ЗОШТО РАЦЕТЕ НАЈЧЕСТО ТРПНАТ ТОКМУ ДОДЕКА СПИЕМЕ?
Во текот на спиењето телото останува подолго време во иста положба.
Ако раката е поставена под главата, под телото или ако зглобот е силно свиткан, може да се создаде притисок врз нервите што минуваат низ раката.
Во таква ситуација се јавува привремено нарушување на преносот на нервните сигнали, а понекогаш улога има и намалениот проток на крв во притиснатиот дел.
Резултатот е чувство на трнење, боцкање или намалена чувствителност.
Кога човек ќе ја промени положбата и ќе го ослободи притисокот, непријатното чувство обично постепено исчезнува.
Ова е една од честите и помалку загрижувачки причини за повремено ноќно трнење.
Но, постои важна разлика меѓу рака што еднаш се вкочанила поради незгодна положба и рака што трпне речиси секоја ноќ.
Повторливите симптоми, особено ако се јавуваат во исти прсти, заслужуваат медицинска проценка.
КАРПАЛЕН ТУНЕЛ – ЕДНА ОД ВАЖНИТЕ ПРИЧИНИ ЗА НОЌНО ТРНЕЊЕ
Синдромот на карпален тунел настанува кога се создава притисок врз средишниот, односно медијалниот нерв што минува низ тесен канал во пределот на рачниот зглоб.
Овој нерв е одговорен за чувствителноста на палецот, показалецот, средниот прст и дел од домалиот прст.
Кога нервот е притиснат, може да се појават трнење, болка, боцкање и слабост во раката.
Особено карактеристично е што симптомите често се поизразени навечер.
Човек може да заспие без никакви тегоби, а по неколку часа да се разбуди со вкочанети прсти.
Некои луѓе инстинктивно ја тресат раката или ја спуштаат покрај креветот за да го намалат непријатното чувство.
Во почетокот симптомите можат да се јавуваат само повремено.
Но, ако притисокот врз нервот продолжи, трнењето може да се појавува и преку ден, особено при возење автомобил, држење телефон или други активности што бараат подолго користење на рачниот зглоб.
Во понапреднати случаи може да се појави и намалена сила на стисокот.
Лицето почнува потешко да закопчува копчиња, да држи ситни предмети или забележува дека предметите почесто му паѓаат од рака.
Ова е знак дека проблемот не треба да се игнорира.
КОИ ПРСТИ ТРПНАТ? ТОА МОЖЕ ДА БИДЕ ВАЖНА НАСОКА
Распоредот на трнењето може да му помогне на лекарот да утврди кој нерв е зафатен.
Ако најмногу трпнат палецот, показалецот и средниот прст, една од можните причини е синдром на карпален тунел.
Ако трнењето е најизразено во малиот прст и во дел од домалиот прст, треба да се разгледа можноста за притисок врз улнарниот нерв.
Овој нерв минува низ пределот на лактот и може да биде чувствителен на продолжено свиткување или притисок.
Ако трнењето започнува од вратот или рамото и се шири надолу по раката, причината може да биде поврзана со нервните корени во вратниот дел на ‘рбетот.
Но, ова се само можни насоки.
Не може да се постави сигурна дијагноза само според тоа кој прст трпне.
Симптомите понекогаш се преклопуваат, а едно лице може истовремено да има повеќе здравствени проблеми.
КОГА ПРОБЛЕМОТ Е ВО ЛАКТОТ, А НЕ ВО ШАКАТА?
Многу луѓе претпоставуваат дека причината за трнење на прстите мора да биде во самата шака.
Но, нервите што ја овозможуваат чувствителноста на прстите минуваат низ различни делови од раката.
Улнарниот нерв е особено изложен на притисок во пределот на лактот.
Кога подолго време спиеме со силно свиткани лакти, може да се зголеми притисокот врз овој нерв.
Тогаш најчесто се јавува трнење во малиот прст и во дел од домалиот прст.
Оваа состојба е позната како синдром на кубитален тунел.
Симптомите можат да се влошуваат и при долго држење телефон или потпирање на лактите на тврда површина.
Кај поблаги случаи, избегнувањето продолжен притисок и прекумерно свиткување на лактот може да помогне.
Но, ако се појават постојано трнење, слабост или намалена мускулна сила, потребен е лекарски преглед.
ДАЛИ ТРНЕЊЕТО МОЖЕ ДА ДОАЃА ОД ВРАТОТ?
Да.
Нервите што ја контролираат чувствителноста и движењето на рацете потекнуваат од пределот на вратниот дел на ‘рбетниот мозок.
Ако нервен корен во вратниот дел на ‘рбетот е иритиран или притиснат, може да се појават болка, трнење или слабост што се шират кон рамото, надлактицата, подлактицата и прстите.
Оваа состојба се нарекува цервикална радикулопатија.
Кај некои луѓе симптомите се придружени со болка во вратот, а кај други доминира чувството во раката.
Положбата на главата и вратот може да влијае врз интензитетот на тегобите.
Сепак, не треба секое ноќно трнење да се припишува на „вратна спондилоза“ или „дискус хернија“ без преглед.
Лекарот треба да утврди дали симптомите навистина потекнуваат од вратот или од нерв што е притиснат на друго место.
ДВЕТЕ РАЦЕ ВИ ТРПНАТ ИСТОВРЕМЕНО – ДАЛИ ТОА Е ПООПАСНО?
Трнењето на двете раце може да има различни причини.
На пример, синдромот на карпален тунел може да ги зафати двата рачни зглоба.
Но, ако трнењето е присутно и во стапалата, ако е симетрично или ако постепено се влошува, лекарот може да разгледа и состојби што ги зафаќаат периферните нерви.
Една од нив е периферната невропатија.
Тоа е назив за оштетување или нарушена функција на нервите надвор од мозокот и ‘рбетниот мозок.
Симптомите можат да вклучуваат трнење, печење, болка, намалена чувствителност и слабост.
Периферната невропатија често најпрво ги зафаќа стапалата, а подоцна може да ги зафати и рацете.
Но, распоредот на симптомите не е ист кај сите пациенти.
Затоа не треба автоматски да се заклучува дека трнењето на двете раце значи сериозна болест, ниту дека е безопасно.
Важни се целокупната здравствена состојба и придружните симптоми.
ДИЈАБЕТЕСОТ МОЖЕ ДА ВЛИЈАЕ ВРЗ НЕРВИТЕ
Долготрајно покаченото ниво на шеќер во крвта може да придонесе за оштетување на периферните нерви.
Оваа компликација е позната како дијабетична невропатија.
Луѓето можат да чувствуваат печење, боцкање, болка или намалена чувствителност, особено во стапалата, а понекогаш и во рацете.
Кај дел од пациентите симптомите се поизразени навечер.
Но, тоа не значи дека секој човек на кој му трпнат рацете има дијабетес.
Исто така, не секој пациент со дијабетес развива невропатија.
Ако постојат повторливи симптоми и други фактори на ризик, лекарот може да процени дали е потребна проверка на шеќерот во крвта и дополнителни испитувања.
Навременото препознавање на причината е важно за правилно лекување и спречување понатамошни оштетувања.
НЕДОСТИГ НА ВИТАМИН Б12 – МОЖНА, НО НЕ И ЕДИНСТВЕНА ПРИЧИНА
Витаминот Б12 има важна улога во нормалното функционирање на нервниот систем.
Неговиот недостиг може да доведе до невролошки симптоми, вклучително и трнење на рацете и нозете, слабост и проблеми со рамнотежата.
Но, не треба секое трнење да се објаснува со недостаток на витамини.
Особено не е препорачливо самостојно да се земаат високи дози додатоци во исхраната без да се утврди причината за симптомите.
Недостигот на Б12 може да биде поврзан со недоволен внес, нарушена апсорпција, определени заболувања или лекови.
Затоа лекарот, кога постои сомневање, може да препорача лабораториски испитувања.
Правилниот третман зависи од утврдената причина и степенот на недостатокот.
ЗОШТО НЕКОИ ЛУЃЕ ИМААТ ТРНЕЊЕ САМО НАУТРО?
Ако раката е вкочанета веднаш по будењето, а чувството брзо исчезнува по промена на положбата, можно е во текот на ноќта да постоел привремен притисок врз нерв.
Но, утринското трнење може да се јавува и кај синдром на карпален тунел или други нервни состојби.
Важен е начинот на кој се развива симптомот.
Ако се појавува ретко, трае кратко и не е придружен со други тегоби, причината може да биде минлива.
Ако секое утро се будите со вкочанети прсти, ако трнењето трае подолго или ако почнува да се јавува и во текот на денот, потребно е да се побара медицински совет.
Повторувањето на симптомите е важна информација, дури и кога секоја поединечна епизода поминува сама.
ДАЛИ РАБОТАТА СО КОМПЈУТЕР И МОБИЛЕН ТЕЛЕФОН МОЖЕ ДА ИМА УЛОГА?
Долготрајното држење на рацете во одредена положба може да придонесе за појава или влошување на симптомите кај некои луѓе.
Особено значење имаат повторливите движења, силниот стисок, работата со вибрирачки алати и продолженото свиткување на рачниот зглоб или лактот.
Но, не е правилно секој случај на карпален тунел да се објаснува исклучиво со користење компјутер.
Причините се повеќефакторски.
Кај некои луѓе улога имаат анатомски особености, претходни повреди, воспалителни состојби, дијабетес, бременост или други фактори.
Затоа е важно да се процени целокупната состојба, а не само дневното време поминато пред екран.
ШТО МОЖЕТЕ ДА НАПРАВИТЕ АКО РАЦЕТЕ ВИ ТРПНАТ НОЌЕ?
Ако симптомите се повремени и не се придружени со предупредувачки знаци, неколку едноставни промени можат да помогнат.
Обидете се да не спиете со раката под главата или под тежината на телото.
Избегнувајте долготрајно силно свиткување на рачните зглобови.
Ако трнењето е поврзано со лактот, обидете се да не спиете со лактите постојано силно свиткани.
Кај потврден или веројатен синдром на карпален тунел, лекар или соодветен здравствен работник може да препорача ноќна ортоза што го одржува рачниот зглоб во неутрална положба.
Кај определени проблеми со улнарниот нерв може да се препорачаат мерки за намалување на свиткувањето и притисокот врз лактот.
Но, овие мерки не се замена за медицинска проценка ако симптомите продолжуваат.
Не треба самостојно да се применуваат силни масажи, агресивни истегнувања или лекови како универзално решение за сите видови трнење.
Она што му помага на еден пациент може да биде несоодветно за друг, особено ако причината е различна.
КОГА ТРЕБА ДА ОДИТЕ НА ЛЕКАР?
Преглед е препорачлив ако трнењето се повторува, трае долго или постепено станува посилно.
Посебно внимание заслужуваат случаите во кои:
- трнењето почнува да се јавува и преку ден;
- се појавува слабост во шаката или прстите;
- предметите почесто ви паѓаат од рака;
- чувствителноста не се враќа целосно;
- имате болка што се шири од вратот кон раката;
- трнењето ги зафаќа и стапалата;
- симптомите ви го нарушуваат спиењето и секојдневното функционирање.
Лекарот може да постави прашања за времетраењето на симптомите, нивниот распоред и здравствената историја.
Потоа може да направи преглед на чувствителноста, мускулната сила и рефлексите.
Ако е потребно, може да препорача испитување на нервната спроводливост, електромиографија или други испитувања.
Во определени случаи може да бидат потребни лабораториски анализи, на пример за шеќер во крвта, витамин Б12 или функцијата на тироидната жлезда.
Но, не секој пациент има потреба од сите овие испитувања.
Изборот зависи од клиничката проценка.
КОГА ТРНЕЊЕТО МОЖЕ ДА БИДЕ ИТЕН СИМПТОМ?
Постои важна разлика меѓу постепено ноќно трнење што се повторува со недели и ненадејна појава на вкочанетост или слабост.
Ако трнењето или слабоста започнат ненадејно, особено на едната страна од телото, и се придружени со искривување на лицето, проблеми со говорот, нарушен вид, силна ненадејна главоболка или губење рамнотежа, потребна е итна медицинска помош.
Овие симптоми можат да укажуваат на мозочен удар.
Не треба да се чека да поминат сами.
Дури и ако ненадејните симптоми исчезнат по кратко време, неопходна е итна проценка, бидејќи може да станува збор за минливо нарушување на мозочната циркулација.
Исто така, ненадејна силна болка, значителна слабост или губење чувствителност по повреда бараат итна медицинска проценка.
Овие ситуации не треба да се мешаат со вообичаено краткотрајно трнење по спиење во неудобна положба.
МОЖЕ ЛИ ТРНЕЊЕТО ЦЕЛОСНО ДА ИСЧЕЗНЕ?
Тоа зависи од причината.
Ако симптомите се последица на краткотраен притисок врз нерв поради положбата на спиење, тие често исчезнуваат по ослободувањето на притисокот.
Кај поблаг синдром на карпален тунел, промената на определени активности и користењето соодветна ноќна ортоза може да ги намалат тегобите.
Кај некои пациенти може да бидат потребни дополнителни медицински третмани, вклучително и инјекциска терапија или хируршка интервенција.
Ако причината е дијабетична невропатија, недостаток на витамин Б12 или друга системска состојба, третманот се насочува кон основното заболување и неговите последици.
Важно е да се знае дека долготрајниот притисок врз нерв може да доведе до потрајно оштетување.
Затоа постојаната вкочанетост и мускулната слабост не треба да се игнорираат.
ЗАКЛУЧОК: НЕ Е СЕКОЕ НОЌНО ТРНЕЊЕ ОПАСНО, НО НЕ Е НИТУ СЕКОГАШ БЕЗАЗЛЕНО
Ноќното трнење на рацете е симптом што може да има многу различни причини.
Понекогаш станува збор за обичен притисок врз нерв поради положбата на спиење.
Во други случаи, причината може да биде синдром на карпален тунел, притисок врз улнарниот нерв во лактот, проблем во вратниот дел на ‘рбетот или периферна невропатија.
Распоредот на трнењето, неговото траење и присуството на дополнителни симптоми можат да помогнат во утврдувањето на причината.
Но, сигурната дијагноза бара медицинска проценка.
Ако раката ви трпне еднаш поради незгодна положба и чувството брзо исчезне, причината може да биде минлива. Ако се будите со вкочанети прсти речиси секоја ноќ, ако трнењето се влошува или се појавува слабост, не го одложувајте прегледот.
Навременото препознавање на причината може да помогне да се намалат тегобите и да се спречат можни долготрајни оштетувања на нервите.
