Расипан автомобил, пукната водоводна цевка, неисправна електрична инсталација или дефект на системот за греење. Тоа се проблеми што можат да го нарушат секојдневието на едно семејство за само неколку минути. Но, вистинската тешкотија понекогаш започнува дури кога треба да се најде човек што знае стручно и безбедно да го отстрани дефектот.
Автомеханичари, електричари, водоинсталатери, заварувачи, сервисери на климатизација и други квалификувани работници се неопходни за функционирањето на секое современо општество. Без нив не можат да се одржуваат домовите, фабриките, возилата и инфраструктурата.
Во време кога сè повеќе се зборува за дигитализација, вештачка интелигенција и автоматизација, се отвора едно многу практично прашање: кој ќе ги извршува работите што не можат да се завршат со компјутер, мобилна апликација или автоматизиран систем?
Македонија веќе располага со податоци што покажуваат побарувачка за работна сила во градежништвото, производството и услужните дејности. Истовремено, образовниот систем се насочува кон поголема практична обука и соработка со компаниите.
Но, дали тоа ќе биде доволно за да се обезбедат нови генерации квалификувани мајстори?
ОФИЦИЈАЛНИТЕ БРОЈКИ: НАД 10.000 СЛОБОДНИ РАБОТНИ МЕСТА ВО ВТОРОТО ТРИМЕСЕЧЈЕ ОД 2026 ГОДИНА
Според податоците на Државниот завод за статистика, во второто тримесечје од 2026 година во опфатените деловни субјекти биле евидентирани 10.697 слободни работни места.
Стапката на слободни работни места изнесувала 2,17 проценти.
Во преработувачката индустрија биле евидентирани 1.990 слободни работни места, а во градежништвото 668.
Во трговијата на големо и мало биле регистрирани 2.404 слободни работни места. Овој сектор вклучува различни занимања и не треба сите тие работни места да се сметаат за занаетчиски.
Податоците покажуваат дека компаниите бараат работници во повеќе дејности, но не даваат основа да се тврди дека сите слободни позиции се за електричари, водоинсталатери или автомеханичари.
За таков заклучок потребна е подетална анализа по конкретни занимања, региони и квалификации.
Исто така, статистиката за слободни работни места не ја опфаќа целосно побарувачката за самостојни мајстори што работат директно за домаќинствата.
Тоа е важна разлика. Недостигот од работници во една фабрика и тешкотијата да се најде водоинсталатер за приватен стан се поврзани, но не се идентични појави.
Сепак, бројките укажуваат на потребата пазарот на трудот внимателно да се следи, особено во техничките и производствените дејности.
ЗОШТО ДОБАР МАЈСТОР НЕ СЕ СОЗДАВА ПРЕКУ НОЌ?
Една од главните особености на занаетчиските и техничките занимања е тоа што знаењето мора да се потврди во практиката.
Ученик може да научи како функционира електрична инсталација, но тоа не значи дека веднаш е подготвен самостојно да изведува сложени и потенцијално опасни работи.
Исто важи и за автомеханичарот што треба да дијагностицира неисправност во современо возило или за водоинсталатерот што мора да утврди каде настанува дефект во скриена цевководна мрежа.
Теоретското образование е неопходно, но практичното искуство е подеднакво важно.
Квалификуваниот мајстор треба да знае да го препознае проблемот, да го избере правилното решение, да користи соодветна опрема и да ја процени безбедноста на интервенцијата.
Потребни се време, менторство и работа во реални услови.
Токму затоа недостигот од искусни работници, ако се појави во одредена дејност, не може веднаш да се надомести само со отворање нови образовни паралелки.
Дури и кога младите ќе завршат соодветно образование, потребен е период во кој ќе стекнат самостојност и професионална сигурност.
АВТОМОБИЛИТЕ СТАНУВААТ ПОСЛОЖЕНИ, А СО НИВ И РАБОТАТА НА АВТОМЕХАНИЧАРИТЕ
Современ автомобил веќе не е само мотор, менувач и механички делови.
Во него има електронски контролни единици, сензори, системи за безбедност, компјутерска дијагностика и сложени електрични компоненти.
Кај хибридните и електричните возила се појавуваат и дополнителни барања за познавање на високонапонски системи и специфични безбедносни процедури.
Тоа значи дека професијата автомеханичар постојано се менува.
Мајстор што пред дваесет години можел да реши голем број дефекти со основен механички алат, денес за определени интервенции има потреба од дијагностичка опрема, техничка документација и дополнителна обука.
Во иднина ќе бидат важни не само класичните механичарски знаења, туку и електрониката, софтверската дијагностика и работата со нови погонски технологии.
Тоа отвора можност за развој на нови специјализации.
Но, создава и ризик: работилниците што не можат да инвестираат во опрема и обука може потешко да ги следат технолошките промени.
Затоа прашањето не е само колку автомеханичари ќе има Македонија, туку и какви знаења ќе им бидат потребни.
ВОДОИНСТАЛАТЕРИТЕ И ЕЛЕКТРИЧАРИТЕ – ПРОФЕСИИ ОД КОИ ЗАВИСИ БЕЗБЕДНОСТА НА ДОМОВИТЕ
Додека дел од современите професии можат да се извршуваат од далечина, поправката на водоводна или електрична инсталација најчесто бара физичко присуство.
Кога ќе пукне цевка во станбена зграда, проблемот не може да се реши со видеоповик.
Кога постои опасност од електричен дефект, неопходна е соодветно обучена личност што ќе ја процени состојбата и ќе интервенира безбедно.
Ова е особено важно кај постарите станбени објекти, каде што инсталациите можеби биле поставени пред неколку децении.
Со текот на времето, материјалите стареат, се појавуваат дефекти и се зголемува потребата од одржување или реконструкција.
Истовремено, новите згради, системите за греење, климатизација и енергетска ефикасност создаваат потреба од работници што ги познаваат современите технологии.
Оттука, побарувачката за овие занимања не зависи само од бројот на нови градби.
Потребата постои и во одржувањето на веќе изградениот станбен фонд.
Недоволната достапност на квалификувани лица може да има последици што одат подалеку од повисока цена на услугата.
Нестручно изведена електрична инсталација може да создаде сериозен безбедносен ризик, додека неправилно изведени водоводни работи можат да предизвикаат штета и во соседните станови.
Затоа квалитетот на обуката, почитувањето на техничките стандарди и соодветната стручност се суштински.
ДАЛИ МЛАДИТЕ НАВИСТИНА ГИ ИЗБЕГНУВААТ СТРУЧНИТЕ УЧИЛИШТА?
Во јавноста често се повторува тврдењето дека младите не сакаат да учат занает.
Но, најновите официјални податоци покажуваат дека таквото тврдење не може да се прифати како општ заклучок.
Според Министерството за образование и наука, во учебната 2025/2026 година во средното образование биле опфатени 65.858 ученици.
Од нив, 43.187 биле во стручно образование, а 21.640 во гимназиско образование.
Тоа значи дека приближно две третини од средношколците биле во стручно образование.
Дополнително, 13.371 ученик бил запишан во дуално образование, што претставува приближно 30 проценти од учениците во стручното образование.
Ова е важен податок.
Тој покажува дека стручните училишта имаат значително учество во образовниот систем и дека не е точно да се претставуваат како целосно напуштена образовна насока.
Сепак, стручното образование опфаќа многу различни профили.
Ученик во економска, здравствена, угостителска или информатичка струка не е исто што и ученик што се подготвува за занимање електричар, водоинсталатер или автомеханичар.
Затоа високото учество во стручното образование не гарантира дека во секој конкретен занает ќе има доволно квалификувани работници.
Клучното прашање е дали образовните профили, бројот на ученици и нивните практични вештини одговараат на реалните потреби на компаниите и граѓаните.
ДУАЛНОТО ОБРАЗОВАНИЕ – МОЖЕ ЛИ УЧЕЊЕТО ВО КОМПАНИИТЕ ДА ГО НАМАЛИ ПРОБЛЕМОТ?
Еден од начините за подобрување на практичните вештини е дуалното образование, во кое учениците покрај наставата во училиштето учат и преку работа кај работодавачи.
Според податоците на Министерството за образование и наука, околу 700 компании имале склучено меморандуми за соработка со средните стручни училишта.
Од 76 училишта во кои се реализира стручно образование, во 67 биле формирани дуални паралелки.
Овој модел има потенцијал да ја намали разликата меѓу знаењето стекнато во училница и вештините потребни на работното место.
Ученик што редовно работи со соодветна опрема и под надзор на обучен ментор може полесно да разбере како изгледа професијата во реални услови.
Компаниите, од друга страна, добиваат можност да учествуваат во развојот на идните работници.
Но, успехот на дуалното образование не треба да се мери само според бројот на потпишани меморандуми или отворени паралелки.
Потребно е да се следи колку ученици успешно ја завршуваат обуката, колку се вработуваат во струката и колку остануваат да работат во земјата.
Важно е и дали практичната обука е квалитетна, безбедна и организирана според јасни образовни стандарди.
Самото присуство во компанија не е доволно ако ученикот не стекнува конкретни вештини.
ЗОШТО МОЖЕ ДА ИМА НЕВРАБОТЕНИ ЛИЦА, А СЕПАК ДА НЕДОСТИГААТ МАЈСТОРИ?
Ова е еден од најинтересните парадокси на пазарот на трудот.
Во исто време може да постојат луѓе што бараат работа и работодавачи што не можат да најдат соодветен кадар.
Причината е што невработеноста и недостигот од квалификации не се исти појави.
Компанија што бара искусен електричар не може автоматски да вработи лице без соодветна обука за електрични инсталации.
Автосервис што бара работник за компјутерска дијагностика не може веднаш да го пополни работното место со кандидат што нема потребно техничко знаење.
Постојат и регионални разлики.
Во еден град може да има обучени работници, а во друг да нема доволно кандидати. Преселбата или секојдневното патување не се секогаш економски оправдани.
Понекогаш проблемот е и во понудените услови за работа.
Работодавач може да бара искусен работник, но да нуди плата или работно време што не се доволно привлечни за кандидатите.
Затоа недостигот од работници не треба автоматски да се објаснува со тоа дека младите не сакаат да работат.
Потребно е да се разгледаат квалификациите, платите, условите, местото на работа и можностите за професионален напредок.
ИСЕЛУВАЊЕТО И СТАРЕЕЊЕТО НА РАБОТНАТА СИЛА – ДВОЕН ПРЕДИЗВИК
На достапноста на квалификувани работници може да влијаат и демографските промени.
Ако искусни мајстори заминуваат во пензија, а нема доволно нови работници што ќе ги заменат, во определени занимања може да се создаде јаз меѓу понудата и побарувачката.
Слично влијание може да има и заминувањето на обучени работници во странство.
Но, без конкретни податоци за бројот на иселени електричари, автомеханичари и водоинсталатери, не би било точно да се тврди колкав дел од можниот недостиг се должи токму на миграциите.
Проблемот треба да се анализира по професии.
Некои занимања можат да се соочуваат со стареење на кадарот, други со недоволна обука, а трети со неконкурентни услови за работа.
Особено важен е преносот на знаење.
Искусен мајстор што работел триесет години располага со практично искуство што не може целосно да се научи од учебник.
Ако тоа знаење не се пренесе на помлад работник, дел од професионалното искуство исчезнува кога мајсторот ќе се пензионира.
Затоа менторството може да биде подеднакво важно како и формалното образование.
ШТО ЌЕ СЕ СЛУЧИ СО ЦЕНИТЕ АКО НЕМА ДОВОЛНО КВАЛИФИКУВАНИ РАБОТНИЦИ?
Кога побарувачката за определена услуга е поголема од достапниот капацитет за нејзино извршување, можно е да се појават подолги рокови на чекање.
Во одредени услови може да дојде и до зголемување на цените.
Но, тоа не е неизбежно правило.
Цената на една поправка зависи од сложеноста на работата, резервните делови, опремата, трошоците на сервисот, конкуренцијата и други фактори.
Да земеме хипотетички пример.
Во помал град работат пет водоинсталатери. Ако двајца престанат да работат, а побарувачката остане иста, преостанатите тројца можеби нема да можат веднаш да ги прифатат сите интервенции.
Граѓаните би можеле подолго да чекаат или да бараат мајстор од друг град, што може да донесе дополнителни трошоци.
Но, ако на пазарот влезат нови обучени работници, состојбата може повторно да се подобри.
Затоа бројот на квалификувани лица, нивната географска распределба и конкуренцијата имаат големо значење за достапноста на услугите.
МОЖЕ ЛИ ВЕШТАЧКАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА ДА ГИ ЗАМЕНИ МАЈСТОРИТЕ?
Новите технологии можат значително да ја променат работата на техничките професии.
Современата дијагностика може побрзо да открива неисправности, дигиталните системи можат да помагаат при планирање на одржувањето, а автоматизацијата може да преземе определени повторливи задачи.
Вештачката интелигенција може да помогне во анализа на технички податоци, препознавање можни причини за дефект или подготовка на сервисна документација.
Но, тоа не значи дека автоматски ќе ја замени физичката работа.
Некој и понатаму треба да го отвори неисправниот уред, да ја замени оштетената компонента, да провери дали инсталацијата е безбедна и да преземе одговорност за извршената работа.
Технологијата може да ја зголеми продуктивноста на мајсторите, но и да ја зголеми потребата од нови знаења.
Затоа идниот квалификуван работник веројатно ќе мора да комбинира традиционални практични вештини со современа дигитална и техничка писменост.
ШТО ПРЕЗЕМА МАКЕДОНИЈА ВО 2026 ГОДИНА?
Потребата од квалификувани занимања е препознаена и во мерките за вработување и образование на возрасните.
Во рамките на Оперативниот план за 2026 година, Агенцијата за вработување предвидува обуки за побарувани занимања и занаети на пазарот на трудот.
Центарот за образование на возрасните во септември 2026 година објави јавен оглас за избор на верификувани спроведувачи на обуки.
Меѓу предвидените програми се електричар за инсталација и одржување во Скопје и Битола, бравар во Неготино и Струмица, заварувач во Неготино, МИГ/МАГ заварувач во Штип, како и обуки за армирачи и фасадери во Тетово.
Агенцијата за вработување во октомври објави и оглас за обуки за побарувани занимања и занаети, како и посебна пилот-мерка за специјалисти за мехатроника на камиони и тешки товарни возила.
Овие мерки покажуваат дека се прават обиди за усогласување на обуките со потребите на пазарот.
Но, постоењето на мерка не е исто што и доказ за нејзин конечен успех.
За да се процени ефектот, ќе биде потребно да се види колку лица ја завршиле обуката, колку стекнале соодветни квалификации и колку потоа се вработиле или започнале самостојна дејност.
ЗАНАЕТОТ НЕ Е РЕЗЕРВНА ОПЦИЈА, ТУКУ МОЖНА ПРОФЕСИОНАЛНА КАРИЕРА
Еден од важните општествени аспекти е начинот на кој се вреднуваат различните професии.
Со години во многу семејства постои очекување децата да продолжат на факултет, додека практичните занимања понекогаш се гледаат како помалку привлечен избор.
Но, вредноста на една професија не треба да се проценува само според тоа дали бара универзитетска диплома.
Добар електричар, автомеханичар или инсталатер може да изгради стабилна професионална кариера, да напредува во компанија или да развие сопствен бизнис.
Тоа, сепак, не значи дека секој мајстор автоматски заработува повеќе од високообразован работник.
Приходите зависат од искуството, специјализацијата, регионот, бројот на клиенти, трошоците и начинот на работа.
Најважно е младите да добијат реални информации за професиите пред да изберат образовна насока.
Потребно е да знаат какви вештини се бараат, колку трае обуката, кои се условите за работа и какви можности постојат за напредување.
Истовремено, и девојчињата и момчињата треба да имаат еднаков пристап до техничкото образование и професионалните можности, без стереотипи за тоа кои занимања се „машки“, а кои „женски“.
ШТО МОЖЕ ДА СЕ НАПРАВИ ЗА ДА НЕ СЕ СОЗДАДЕ СЕРИОЗЕН НЕДОСТИГ?
Потребен е пристап што ги поврзува образованието, компаниите и потребите на граѓаните.
Првиот чекор е редовно следење на побарувачката за конкретни занимања, а не само на вкупниот број слободни работни места.
Вториот е усогласување на образовните профили со потребите на локалните економии.
Третиот е квалитетна практична обука, со соодветна опрема, обучени ментори и безбедни услови.
Четвртиот е создавање можности за преквалификација на возрасни лица што сакаат да сменат професија или да стекнат дополнителни вештини.
Петтиот е подобрување на условите за работа и професионален развој, бидејќи образованието само по себе не може да го реши проблемот ако обучените работници немаат причина да останат во струката.
Особено важно е да се следат резултатите.
Не е доволно да се објави дека се отворени нови паралелки или организирани обуки. Треба да се знае дали тие навистина создаваат работници што можат успешно и безбедно да ја извршуваат професијата.
ЗАКЛУЧОК: ИДНИНАТА НЕМА ДА ЗАВИСИ САМО ОД ПРОГРАМЕРИТЕ И ИНЖЕНЕРИТЕ
Македонија не може да функционира без квалификувани луѓе што ги одржуваат возилата, домовите, производствените машини и инфраструктурата.
Официјалните податоци покажуваат побарувачка за работници во повеќе економски дејности, а образовните и институционалните мерки укажуваат дека развојот на практичните вештини е препознаен како важна потреба.
Истовремено, податоците не дозволуваат со сигурност да се тврди дека Македонија неизбежно ќе остане без автомеханичари, електричари или водоинсталатери.
Таквата иднина ќе зависи од бројот на нови квалификувани работници, квалитетот на нивната обука, условите за работа, технолошките промени и можностите за професионален развој.
Вистинското прашање не е дали мајсторите ќе исчезнат, туку дали Македонија навреме ќе создаде доволно добро обучени луѓе што ќе можат да ги заменат искусните работници и да одговорат на потребите на современото општество.
Зашто и во најдигитализираниот дом, кога ќе пукне водоводна цевка, ќе откаже автомобилот или ќе се појави опасен електричен дефект, најважен ќе биде човекот што знае како проблемот правилно да го реши.
