Три години по нападот на Хамас на 7 октомври 2023 година – во кој загинаа околу 1.200 луѓе, а 251 беа киднапирани и однесени во Појасот Газа – во Израел продолжува дебатата за тоа како еден од најцврстите безбедносни системи во светот можел толку катастрофално да потфрли.
Во своите внатрешни истраги, израелската војска призна низа сериозни пропусти. Минатата година, стручен тим на ИДФ (Израелските одбранбени сили) ги идентификуваше главните причини: фундаментално погрешно разбирање на Хамас, разузнавачки неуспех, занемарување на планот за напад на Хамас, долготрајни организациски проблеми и лошо носење одлуки во ноќта пред нападот.
Сепак, за луѓето што тоа утро чекаа помош, таквите заклучоци не можат да го избришат искуството од повеќечасовната борба за сопствените животи.
„Првиот војник го видов дури околу 14 часот.“
Томер Хаба, кој сега има 26 години, го преживеа масакрот на музичкиот фестивал „Нова“ во близина на Реим.
„Сè уште ми е тешко да сфатам зошто со часови бевме препуштени сами на себе, но сега немаме друг избор освен да го прифатиме тоа“, изјави тој за агенцијата „Хина“.
Нападот започна пред 7 часот наутро, но Хаба вели дека првиот израелски војник го видел дури околу 14 часот, откако претходно побегнал во кибуцот Патиш.
Жителите на Нир Оз – една од заедниците долж границата со Газа што претрпеа најтешки последици од нападот – имаа слично искуство. Таму загинаа или беа киднапирани 76 лица. „Излеговме од засолништето околу 18 часот; сопругот ја држеше вратата затворена речиси 12 часа за да ги спречи напаѓачите да влезат. Тој ни ги спаси животите“, изјави жителката Дорин Раи за хрватските новинари кои ја посетија областа во рамките на патување организирано од израелското Министерство за надворешни работи.
„Да се каже дека ИДФ потфрлија е благо кажано.“
Дан Дикер од Ерусалимскиот центар за безбедност и надворешна политика го опишува 7 октомври како најсериозен безбедносен неуспех на Израел од основањето на државата во 1948 година.
Еден израелски воен поручник, кој сакаше да остане анонимен, го сподели истото мислење.
„Да се каже дека ИДФ (Израелските одбранбени сили) потфрлија е благо кажано“, рече тој.
Подоцнежните официјални воени истраги на Израел потврдија дека не се работело само за поединечен пропуст. Меѓу утврдените проблеми беа погрешната проценка на намерите и капацитетите на Хамас, сериозните недостатоци во разузнавачките активности и несоодветната воена подготвеност.
Преголемо потпирање на технологијата?
Одед Аилам, поранешен оперативец на Мосад, смета дека клучен проблем било преголемото потпирање на технолошките методи за собирање разузнавачки податоци.
Според него, Израел ги занемарил традиционалните извори на човечко разузнавање кои можеле да ги детектираат промените на терен.
„Не мора да стапите во контакт со претставници на Хамас за да добиете информации“, рече тој, наведувајќи како примери луѓе како пекари или автомеханичари, кои би можеле да забележат невообичаени нарачки и активности.
Тој смета дека, дури и без конкретно предупредување, војската требало да биде подобро подготвена, со оглед на тоа колку блиску до границата се наоѓале израелските населби.
Дел од војската била на празнично отсуство
Аилам како дополнителен проблем го наведува намалениот број на војници на терен поради еврејскиот празник Сукот.
Според неговите проценки, во областа што граничи со Газа биле присутни само околу 30 отсто од персоналот што требало да биде таму распореден.
Нападот се случи на последниот ден од празникот Сукот.
Поранешниот израелски дипломат Алан Бејкер тука гледа непријатна историска паралела со војната од 1973 година, кога Израел исто така бил изненаден од напад за време на голем еврејски празник.
„Речиси идентична копија на онаа од 2023 година“, рече Бејкер, додавајќи дека Израел требало да извлече поука од искуството од 1973 година.
Три години подоцна, сè уште нема конечен одговор за политичката одговорност
Прашањето за одговорноста за настаните од 7 октомври останува едно од клучните политички прашања во Израел.
Ова лето, Кнесетот во прво читање усвои предлог-закон за формирање посебна државна комисија која би ги истражила настаните од 7 октомври и околностите што довеле до нив.
Израел исто така се подготвува за првите парламентарни избори по нападот, а безбедносните пропусти од 2023 година се клучна тема во предизборната кампања./Извор:Makfax
