Додека француските министерства во последните недели ги финализираат плановите за напуштање на американската дигитална инфраструктура до почетокот на есента, станува јасно дека ова е првиот чекор во поширокото европско преиспитување на односите со Microsoft, Amazon и Google.
Во април, француската меѓуресорна агенција за дигитални прашања (DINUM) издаде директива со која се бара од секое министерство и од поврзаните тела да достават план до есента 2026 година за постепено укинување на зависноста од неевропски дигитални решенија во осум категории: работни станици и оперативни системи, алатки за соработка, антивирусен софтвер, вештачка интелигенција, бази на податоци, виртуелизација, cloud-инфраструктура и мрежна опрема.
DINUM – агенцијата што ја координира дигиталната политика во целата државна администрација, од сајбер-безбедност до јавни набавки на софтвер – самата послужи како пилот-проект, при што нејзините вработени беа првите што се префрлија од Windows на Linux.
Сè започна кога Microsoft, постапувајќи во согласност со извршната наредба издадена од претседателот Трамп во февруари 2025 година, го блокираше пристапот до е-пошта за обвинителот на Меѓународниот кривичен суд, Карим Кан, кој потоа се префрли на швајцарскиот Proton Mail.
Тој инцидент претвори една апстрактна правна загриженост за европските влади – конкретно американскиот закон CLOUD Act, кој му овозможува на Вашингтон пристап до податоците што ги поседуваат американските компании без оглед на нивната физичка локација – во опиплива закана. Франција одговори со најава за планови за префрлање на 2,5 милиони работни станици од Windows на Linux, како и истовремено преминување од Teams, Zoom и Webex на домашната платформа Visio до 2027 година.
„Веќе не можеме да прифатиме нашите податоци, нашата инфраструктура и нашите стратешки одлуки да зависат од решенија чии правила, цени и ризици не ги контролираме“, изјави Дејвид Амиел, министерот задолжен за јавна администрација, сумирајќи ја мотивацијата без дипломатско ублажување.
Европа троши милијарди на американски сервери
Од април наваму, сликата значително се прошири.
Во текот на пролетта, Европската комисија го претстави таканаречениот пакет за технолошки суверенитет, кој ги обединува предложениот закон за cloud и вештачка интелигенција, втората генерација на законот за чипови и стратегијата за софтвер со отворен код.
Комесарката Хена Виркунен, задолжена за технолошки суверенитет, безбедност и демократија, ја образложи позадината на пакетот со оценката дека „технолошката моќ стана геополитичка“ и дека развојот на европските технологии повеќе не е само прашање на конкурентност, туку и на безбедност и демократија.
Во април, Комисијата исто така додели шестгодишен рамковен договор во вредност до 180 милиони евра на европски даватели на cloud услуги, оценувајќи ги врз основа на нов систем на таканаречени „нивоа SEAL“ – кои се движат од SEAL-0 (што не подразбира вистински суверенитет) до SEAL-4 (што бара целосно европски синџир на снабдување, од чипови до софтвер).
Според податоците на Cigref, француско здружение на ИТ-менаџери, дури 83 проценти од европските трошоци за cloud услуги и софтвер (приближно 264 милијарди евра) сè уште одат кај американски компании, додека Gartner проценува дека глобалните трошоци за услуги во суверен cloud ќе пораснат за 35,6 проценти, достигнувајќи 80 милијарди долари до 2026 година.
Заштеди од преминот кон европски решенија
Конкретни бројки произлегуваат и од реални миграции, вклучително и од постари, добро документирани примери на кои сега се повикува Париз.
По преминот од Microsoft Office на LibreOffice во 2012 година, градот Тулуз заштеди околу 1 милион евра во текот на првите три години; миграцијата чинеше 800.000 евра, наспроти 1,8 милиони евра што претходно ги плаќаше за лиценци на секои три години.
Италијанското Министерство за одбрана предвидува заштеди од 29 милиони евра во однос на своите 150.000 компјутери.
Германската покраина Шлезвиг-Холштајн – која често се наведува од страна на Париз како доказ за изводливоста на ваквиот пристап – се очекува да заштеди над 15 милиони евра на трошоци за лиценцирање во 2026 година, по еднократна инвестиција од 9 милиони евра; Дирк Шредтер, министерот за дигитална трансформација, ја спореди зависноста од Microsoft со зависноста на Европа од рускиот гас.
„Дигиталниот суверенитет е исто толку важен колку и енергетскиот суверенитет“, изјави Шредтер.
Во меѓувреме, француската Жандармерија служи како пример за успешна имплементација: нејзините 103.164 работни станици функционираат на „GendBuntu“ – специјализирана дистрибуција на „Linux“ воведена од службата уште во 2008 година – што резултира со годишни заштеди од околу 2 милиони евра на име на лиценци и намалување на вкупните трошоци за поседување за приближно 40 проценти.
Во февруари 2026 година, DINUM посебно ја истакна жандармеријата како модел на управување за остатокот од државната администрација; сепак, критичарите предупредуваат дека овој процес – за чие постепено спроведување на жандармеријата ѝ беа потребни речиси две децении – тешко може да се примени во останатите министерства за само неколку месеци.
Одговорот на Microsoft
Microsoft повеќе не молчи за ова прашање, како што тоа го правеше во април.
Компанијата во Брисел објави дека правно ќе оспори каква било наредба за прекин на услугите во облак (cloud services) за европските владини клиенти и дека ќе формира европски управен одбор – составен исклучиво од европски граѓани – кој ќе го надгледува работењето на центрите за податоци во согласност со европското законодавство.
Сепак, аналитичарите предупредуваат дека ништо од ова не ја менува правната суштина на проблемот: законот CLOUD Act останува на сила, Microsoft останува компанија со седиште во САД, а едноставно не постои апсолутна гаранција дека европските податоци никогаш нема да бидат предадени на американските власти.
Не сите се согласуваат дали потегот на Франција е воопшто рационален.
Даниел Кастро, аналитичар во Центарот за иновации во податоците (Center for Data Innovation) со седиште во Вашингтон, оцени дека директивата на DINUM ѝ дава предност на суверенитетот пред секојдневната продуктивност, и тоа без ниту една објавена анализа за односот меѓу трошоците и придобивките – потег што тој не го смета за случаен, туку за свесен избор.
Она што останува непроменето е насоката. Данска – каде што Копенхаген и Орхус постепено се откажуваат од екосистемот на Microsoft – заедно со Италија, Австрија и сега повеќе од 800.000 владини работни станици низ Европа, го следат истиот пат по кој Франција тргна во април.
Разликата е во тоа што она што пред пет месеци беше само најава, сега се претвора во рокови, бројки и – сè почесто – во признавање дека не постои лесен начин за излез од американската технолошка инфраструктура./Извор:Makfax
