Македонија има ресурси што често ги земаме здраво за готово – вода, плодна почва, земјоделско земјиште, шуми и природни предели. Во секојдневието тие изгледаат како нешто што отсекогаш било тука, но во време на климатски промени и сè поголем притисок врз природните ресурси, нивната вредност станува сè поголема.
Ја пуштаме чешмата и очекуваме да потече вода. Одиме на пазар и очекуваме домашна храна. Гледаме зелени полиња и ретко размислуваме колку е тешко еднаш нарушен природен систем повторно да се врати во првобитна состојба.
Токму затоа секоја поголема инвестиција што може да влијае врз водата, почвата или локалната средина треба да се гледа многу пошироко од бројката на почетната инвестиција.
Економскиот развој, секако, е неопходен. На земјата ѝ требаат нови работни места, повисоки плати, поголем извоз и инвестиции. Но развојот не мора секогаш да значи тежок индустриски капацитет. Може да значи модерно земјоделство, преработка на храна, туризам, технологија, енергетика, мали производствени компании или бизниси што создаваат вредност со децении.
Тоа не значи дека секој индустриски или рударски проект автоматски треба да биде отфрлен. Но значи дека кај секој таков проект треба внимателно да се измери што добиваме, што ризикуваме и дали постои подобра алтернатива.
Кога се одлучува за голем проект, не е доволно да се пресметаат само бројот на работни места и очекуваните приходи. Треба да се пресмета и долгорочната вредност на земјиштето, водните ресурси, земјоделството и сите други дејности што веќе постојат или би можеле да се развиваат таму.
Чистата вода нема класична пазарна цена сè додека ја имаме во изобилство. Но токму затоа може лесно да ја потцениме.
Плодната земја исто така не изгледа спектакуларно во економските извештаи, но секоја година создава нова вредност. Од неа може повторно да се произведува храна. Од добар извор повторно може да потече вода. Од развиен локален туризам може да живеат генерации семејства.
Затоа можеби најважното прашање за Македонија не е само како побрзо да расте економијата, туку каква економија сакаме да оставиме зад себе.
Не мора секогаш да избираме меѓу инвестиции и природа. Најдобрата политика би требало да ги бара проектите што носат и едното и другото – работа и приходи денес, но без непотребно оптоварување на ресурсите што ќе ни требаат и утре.
Во земја мала како Македонија, секоја долина, секој извор и секое парче плодна почва има поголема тежина отколку што понекогаш мислиме.
Рудата може да се ископа еднаш. Земјата и водата, ако правилно се чуваат, можат да создаваат вредност секоја година.
Можеби токму тука треба да започне секоја сериозна дебата за идниот развој.
