Соопштение на Мрежа за заштита од дискриминација Национална мрежа за спречување и заштита од насилство врз жени и семејно насилство Платформа за родова еднаквост:
Бараме мораториум на протоколарните настани и итни институционални мерки за спречување на насилството врз жените и фемицидите. Повик за поддршка е упатен и до меѓународната заедница, како и до жените од сите политички партии. Во пресрет на глобалната кампања „16 дена активизам против родово базирано насилство упатувaме јавен повик до Владата, Собранието, надлежните институции, меѓународната заедница и сите политички чинители оваа година да го променат пристапот кон одбележувањето на кампањата.
Во година во која се случија седум фемициди, сметаме дека е недозволиво институциите повторно да организираат конференции, свечености, панели и промотивни активности на кои ќе зборуваат за постигнатите успеси, додека жените продолжуваат да бидат убивани, дури и во случаи кога насилството претходно било пријавено.
Затоа, повикуваме на мораториум на сите протоколарни и промотивни настани во рамките на кампањата „16 дена активизам“ и бараме овие 16 дена да бидат искористени за конкретни политички одлуки, институционална одговорност и обезбедување средства за вистинска заштита на жените.
Наместо осветлување на институциите во портокалово, бараме институциите да покажат дека ја разбираат сериозноста на состојбата преку конкретни дела, одлуки и преземање одговорност.
Шест конкретни барања до институциите:
- Итно усвојување на измените на Законот за спречување и заштита од насилство врз жените и семејното насилство, поднесени на 26 август во Собрание најдоцна до 10 декември 2026 година.
- Финализирање и усвојување на пакетот измени на осум закони, за кои беше формирана работна група во Април 2026 година меѓу кои Законот за полиција и Законот за семејство кои треба да обезбедат поефикасна институционална заштита и подобра координација меѓу полицијата, социјалната заштита, правосудството и другите институции.
- Обезбедување конкретни буџетски средства во Буџетот за 2027 година, вклучително и најмалку 200 милиони денари за специјализирани услуги за заштита и поддршка на жртвите на насилство и превентивни програми за третман на сторителите.
- Усвојување и јавно објавување на заклучоците од собраниската надзорна расправа за родово базираното насилство, со конкретни институционални задолженија, рокови и механизми за следење.
- Повлекување на регресивните измени во: законите за основно образование и учебници за основно и средно образование усвоени во април 2025, упатството за заштита од насилство во основно образование (усвоено јули 2025) и програмата за сексуално образование, со кои е ослабена заштитата од дискриминација, родовата еднаквост и превенцијата од родово базирано насилство, како и враќање на сексуалното образование.
- Итно утврдување индивидуална и институционална одговорност за сите случаи на фемицид, вклучително и последниот случај со 17-годишната девојка од Богданци. Бараме независни проверки на постапувањето на надлежните институции и конкретни последици за утврдените пропусти.
Со истите барања и со повик за конкретна поддршка се обративме и до амбасадите на развиените европски демократски држави во Северна Македонија, Делегацијата на Европската Унија, агенциите на Обединетите нации, ОБСЕ и претставниците на меѓународната заедница. Од нив бараме да го искористат својот политички авторитет за да поттикнат исполнување на овие барања, јавно да ги поддржат, да побараат конкретни одговори од Владата и Собранието и да го следат напредокот во нивното спроведување.
Меѓународната солидарност не треба да заврши со говори на конференции. Таа треба да се преточи во конкретна политичка поддршка за законски решенија и обезбедување одржливи услуги за заштита на жените.
Упатуваме посебен повик до жените од сите политички партии, пратеничките, градоначалничките, претседателките и членките на општинските совети, без оглед на нивната политичка припадност, да се приклучат кон барањата и активно да се заложат за нивно исполнување. Насилството врз жените не е прашање на партиска припадност, ниту тема за политичко надмудрување. Тоа е прашање на живот, безбедност и достоинство. Очекуваме жените кои денес имаат политичка моќ и можност да влијаат врз носењето одлуки да покажат солидарност и лидерство преку конкретни политички иницијативи, поддршка за законските измени, обезбедување буџетски средства и барање одговорност од институциите.
Ова е можност жените во политиката, без разлика дали се дел од власта или опозицијата, да покажат дека заштитата на животите на жените е поважна од партиските разлики. Граѓанскиот активизам продолжува – но не и учеството во протоколарни настани. Предложениот мораториум не значи прекин на граѓанскиот активизам. Напротив, ги поддржуваме протестите, маршевите, локалните иницијативи, културните активности и активностите на младите, училиштата и организациите кои обезбедуваат директна поддршка за жените. Она во кое нема да учествуваме се настани, конференции, свечености и протоколарни настани, организирани од институции кои досега имаа само заложби, а ниту едно конкретно исполнување.
Особено повикуваме на поддршка на граѓанскиот протест најавен од Граѓанската иницијатива „Ниту една повеќе“, за 25 ноември, Меѓународниот ден за елиминација на насилството врз жените, како и на сите други автентични граѓански иницијативи. Не бараме уште една кампања со убави пораки. Бараме држава во која жените ќе бидат заштитени, институциите ќе реагираат навреме, а пропустите ќе имаат последици. Овие 16 дена треба да бидат тест за вистинската политичка волја на институциите и политичките чинители.
На 10 декември, кога завршува кампањата, сакаме да знаеме кои закони се усвоени, колку средства се обезбедени за услуги за заштита и превенција од насилство, кои мерки се преземени и кој понел одговорност. Зашто секој следен фемицид не е само трагедија. Тој е и прашање за тоа што институциите можеле, а не направиле за да го спречат.


