Дронови со можност за набљудување на голема далечина и ноќно гледање ќе го штитат едно од највредните археолошки наследства на Туркије. Во Античкиот град Сардис и на локалитетот на лидиските тумули Бин Тепе во провинцијата Маниса, кои од 2025 година се впишани на листата на светско наследство на УНЕСКО, официјално е отворен Центарот за воздушен надзор и безбедност, кој ќе овозможи континуирано следење на подрачјето и навремено откривање на сомнителни активности, како и заштита од физичко оштетување и други закани за културното наследство.
Центарот официјално го отвори министерот за култура и туризам на Туркије, Мехмет Нури Ерсој, кој истакна дека заканите за историските локалитети на огромна географска територија мора да се идентификуваат, спречат и отстранат што е можно порано.
„Нашата крајна цел во Центарот во Сардис е преку користење на технологијата да ги спречиме нелегалните ископувања уште пред да започнат и да обезбедиме артефактите на Туркије да останат во земјата на која ѝ припаѓаат“, истакна Ерсој.
Сардис некогаш бил главен град на Лидијците, моќна цивилизација од железното време позната по своето богатство и раното производство на монети. Во негова близина се наоѓа Бин Тепе, кралската некропола на Лидијците, која се простира на 75 квадратни километри и содржи повеќе од 120 тумулски гробници. Новиот Центар во Сардис е сместен во реконструираната поранешната археолошка куќа во близина на Карнијарик Тепе.
Пристапот на Туркије кон ова прашање се заснова на три основни столба: превенција, меѓународна соработка и репатријација. Во рамки на првиот столб, Центарот е опремен со два системи на беспилотни летала (UAV) со можност за набљудување на голема далечина и ноќно гледање, како и со три антенски системи, станици за мониторинг и безбедносни камери. Обучениот персонал може преку системот за воздушен надзор веднаш да пријави сомнителни активности или обиди за нелегални ископувања до единиците на Жандармеријата. Центарот е пилот-проект што треба да придонесе и кон обликување на идните политики за заштита на културното наследство во Туркије.
Вториот столб е меѓународната соработка со организации како УНЕСКО, ИНТЕРПОЛ, Светската царинска организација и Канцеларијата на ОН за дрога и криминал. Како дел од овие напори, Меморандумот за разбирање потпишан со САД во 2021 година, со кој се регулираат ограничувањата за увоз на културни артефакти, беше обновен во 2026 година за дополнителен петгодишен период. Заедничките истраги и правните постапки спроведени со Канцеларијата на окружниот обвинител на Менхетен и американската Служба за истраги за домашна безбедност дадоа значајни резултати во враќањето на културни богатства во Туркије.
Третиот столб е репатријацијата. Турските власти систематски ги следат артефактите што биле прошверцувани во странство, без оглед на тоа каде во светот се наоѓаат. Според податоците што ги објави министерот Ерсој при отворањето на Центарот, од 2002 година, Туркије обезбеди враќање на 13.474 културни артефакти, од кои 9.159 само во последните осум години. Меѓу позначајните примери се бронзената статуа на Марко Аврелиј од Бубон, плочките од Изник, урартските бронзени предмети, како и мозаичниот панел од Зеугма.
фото ТГА/ИмагеПР/пр фото
