Постојат богатства чија вредност ја забележуваме дури кога ќе почнат да недостигаат. Чистата вода и плодната земја се веројатно најдобриот пример.
Во Македонија сè уште имаме места каде што чашата се полни директно од чешма, нивите произведуваат храна, а локалното население со генерации живее од земјата. Тоа изгледа толку вообичаено што понекогаш забораваме колку голема економска и животна вредност стои зад него.
А светот полека се менува.
Климатските промени, сушите, високите температури и растечката потреба од храна ја прават водата сè повреден ресурс. Истото важи за квалитетната земјоделска почва. Она што денес го гледаме како обична нива, извор или водотек, утре може да биде една од најважните развојни предности на државата.
Затоа Македонија треба многу внимателно да одлучува што прави со својата територија.
На земјата несомнено ѝ се потребни инвестиции. Потребни се фабрики, компании, подобро платени работни места и поголем извоз. Без инвестиции нема ниту посилен животен стандард.
Но инвестицијата не треба да се оценува само според тоа колку милиони евра ќе бидат вложени денес. Подеднакво важно е прашањето каква вредност ќе остане по 20, 30 или 50 години.
Тука природно се отвора и прашањето за идните големи индустриски и рударски проекти.
Нема потреба однапред секој таков проект да се прогласува ниту за добар ниту за лош. Многу поправедно е секој да се оценува според конкретните факти: технологијата што ќе се користи, влијанието врз околината, бројот и квалитетот на работните места, приходите за државата и локалната заедница и, пред сè, гаранциите за заштита на водата и почвата.
Токму тука критериумите треба да бидат најстроги.
Ако постои и потенцијален ризик за важни извори на вода или земјоделски подрачја, јавноста има право да добие сериозни, независни и разбирливи анализи. Не политички пароли од едната или другата страна, туку бројки, мерења и јасни одговори.
Постои и економска страна што често останува во втор план.
Плодната земја не создава вредност само еднаш. Ако правилно се користи, таа произведува секоја година. Од неа живеат земјоделци, преработувачи, транспортери, продавници и цели локални економии.
Чистата вода има уште поголема вредност. Таа е предуслов за населението, земјоделството, прехранбената индустрија и практично секоја друга стопанска активност.
Затоа можеби Македонија треба сè повеќе да размислува за економија што ќе ја користи природата без непотребно да ја троши.
Современо земјоделство, производство и преработка на домашна храна, технологија, туризам, обновлива енергија и индустрии со висока додадена вредност се само дел од можностите. Ниту една не е магично решение, но покажуваат дека изборот не мора да биде сведен само на една индустрија.
И рударството може да биде дел од економијата таму каде што стручните анализи покажуваат дека може да функционира според високи безбедносни и еколошки стандарди. Но отворањето нови капацитети не треба да биде цел само по себе.
Целта треба да биде подобар живот.
А подобар живот значи работа и пристојна плата, но значи и чиста вода, безбедна храна, здрава почва и средина во која ќе можат да живеат и генерациите што доаѓаат по нас.
Македонија е мала земја и токму поради тоа нејзините природни ресурси треба да се мерат двапати пред да се донесат одлуки што траат со децении.
Не мора да бидеме против развојот за да ја чуваме природата. Напротив, можеби најдобриот развој е токму оној што ќе ни овозможи да заработуваме повеќе, а притоа да го зачуваме она што со пари тешко може повторно да се купи.
Чиста вода. Плодна земја. И можност идните генерации сами да одлучуваат што ќе прават со нив.
